عنوان مقاله : صلاة التسبیح  ویا  نماز جعفر طیار علیه السلام

محقق : محمد رضا فروزان – جلسه مکتب القران فجر بروجرد بتاریخ 6/9/1394

یکی از نمازهای مستحبی که مورد سفارش اولیاء دین واقع شده ودر اخبار فریقین وارد شده ؛ صلاة تسبیح

ویا نماز جعفر طیار ع است . اهل سنت این نماز را به چند طریق نقل کرده ودر اخبار خاصه فقط به یک طریق از امام صادق علیه السلام  ضمن خبری « حَسَن » در کافی کلینی  به ما رسیده است .

یکی از طرق مشهور این نماز که در صحاح عامه نمایان است خبر ذیل است که از سنن ابی داود بیاوریم

1105 - حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ النَّيْسَابُورِيُّ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ أَبَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ

أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ لِلْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَا عَبَّاسُ يَا عَمَّاهُ أَلَا أُعْطِيكَ أَلَا أَمْنَحُكَ أَلَا أَحْبُوكَ أَلَا أَفْعَلُ بِكَ عَشْرَ خِصَالٍ إِذَا أَنْتَ فَعَلْتَ ذَلِكَ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ ذَنْبَكَ أَوَّلَهُ وَآخِرَهُ قَدِيمَهُ وَحَدِيثَهُ خَطَأَهُ وَعَمْدَهُ صَغِيرَهُ وَكَبِيرَهُ سِرَّهُ وَعَلَانِيَتَهُ عَشْرَ خِصَالٍ أَنْ تُصَلِّيَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ تَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَسُورَةً فَإِذَا فَرَغْتَ مِنْ الْقِرَاءَةِ فِي أَوَّلِ رَكْعَةٍ وَأَنْتَ قَائِمٌ قُلْتَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ خَمْسَ عَشْرَةَ مَرَّةً ثُمَّ تَرْكَعُ فَتَقُولُهَا وَأَنْتَ رَاكِعٌ عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ مِنْ الرُّكُوعِ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَهْوِي سَاجِدًا فَتَقُولُهَا وَأَنْتَ سَاجِدٌ عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ مِنْ السُّجُودِ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَسْجُدُ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ فَتَقُولُهَا عَشْرًا فَذَلِكَ خَمْسٌ وَسَبْعُونَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ تَفْعَلُ ذَلِكَ فِي أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ إِنْ اسْتَطَعْتَ أَنْ تُصَلِّيَهَا فِي كُلِّ يَوْمٍ مَرَّةً فَافْعَلْ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ جُمُعَةٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ شَهْرٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ سَنَةٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي عُمُرِكَ مَرَّة »  4/59

همین خبر در سنن ابن ماجه 1/292 و سنن ترمذی 1/299 وسنن بیهقی 3/51 و.... وارد شده است .

در اخبار عامه مخاطب رسول الله ص عباس بن عبد المطلب است ودر روایات خاصه جعفر بن ابی طالب ع .

علمای عامه در طُرُق روایات خودشان اشکال وارد می کنند لیکن عالمان شیعه خبر کافی را مستند فتوا قرار داده وخبر را صحیح می دانند .

از علمای عامه  احمد بن حنبل ، عُقیلی و ابن الجوزی وفتنی با سند روایات خودشان - در مانحن فیه - مخالف هستند .که البته وارد نیست . ما از باب تسامح فی باب ادلة السنن قبول می کنیم .

ابن قدامه حنبلی در المغنی می نویسد:

 (1044) فَصْلٌ: فَأَمَّا صَلَاةُ التَّسْبِيحِ، فَإِنَّ أَحْمَدَ قَالَ: مَا يُعْجِبُنِي. قِيلَ لَهُ: لِمَ؟ قَالَ: لَيْسَ فِيهَا شَيْءٌ يَصِحُّ.(1/768)

محمد فواد الباقی در تصحیح سنن ابی ماجه ذیل خبر نماز تسبیح  گوید :

قال السندي ثم الحديث قد تكلم في الحفاظ. والصحيح أنه حديث ثابت ينبغي للناس العمل به.

از علمای معاصر عامه ناصر اللبانی هم خبر را تصحیح کرده است .

شیخ کلینی در کافی 3/465 یک باب ترتیب داده تحت عنوان صلاة التسبیح ( نماز جعفر طیار )

در خبر اول « حسنٌ – مرات 15/44» از طریق امام صادق ع از پیغمبر ص نقل می کند که حضرت به جعفر بن ابی طالب ع نمازی را تعلیم داد که به نماز جعفر طیار ویا صلاة الحبوه ویا صلاة التسبیح ویا صلاة التسابیح

مشهور گردید . 4 رکعت به دو سلام است که بطور مبسوط بیاوریم .

این نماز مستحبی دارای فضائل بیشمار بوده ودر بخشش گناهان نقش موثری ایفا می کند .

مشهور ترین طریقه ی خواندن این نماز به قول علمای عامه مشابه طریقه ی شیعه می باشد .

وآن چنین است که بعد از تکبیر ة الاحرام وخواندن حمد وسوره ی معین در صورت توانستن ، قبل از رکوع 15 مرتبه تسبیحات اربعه را می خوانیم ؛ در رکوع بعد از ذکر رکوع 10 بار ؛ بعد از سر برداشتن از رکوع 10 بار ؛

در سجده بعد از ذکر سجده 10 بار ؛ بین دو سجده 10 بار ؛ در سجده دوم بازهم 10 بار ، سر برداشت 10 بار

همین عمل را در هر 4 رکعت تکرار می کنیم که جمعا 300 بار تسبیح می شود . دلیل شهرت نماز به صلاة التسبیح

هم بخاطر همین تکرار تسبیحات است .

فقیهان شیعه معتقد ند که می توان آنرا جزء نوافل یومیه – ادائاً وقضائاً - محسوب داشت .

در هر زمان استحباب دارد لاسیما ظهر روز جمعه . ( نگا: جواهر الکلام 12/ 198 تا 209 )

اهل سنت بنابر قواعد خودشان خواندن این نماز و تراویح را به جماعت جایز می دانند .

لیکن به فتوای فقیه شیعی جایز نیست .

نکته : اگر در تعداد تسبیحات شک شود بنا بر اقل گذاشته وتکرار کند .

اگر تسبیحِ موضعی فراموش شود مثلا در رکوع ؛ اشکالی نداشته ونماز را ادامه دهد .

هر چند در قسمت بعد تکرار کند اشکالی ندارد . (  نگا : جواهر 12/ 209 )

در این نماز سوره خاصی تعیّن ندارد اگر چه افضل است . لیکن می توان هر سوره ای را خواند .

کما حکی فی جواهر : " وان شئت صلیت کلها بالحمد والاخلاص "   12/202

6780- فِقْهُ الرِّضَا، ع‏ فَإِذَا أَرَدْتَ أَنْ تُصَلِّيَ فَافْتَتِحِ الصَّلَاةَ بِتَكْبِيرَةٍ وَاحِدَةٍ ثُمَّ تَقْرَأُ فِي أَوَّلِهَا فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَ الْعَادِيَاتِ وَ فِي الثَّانِيَةِ إِذَا زُلْزِلَتْ وَ فِي الثَّالِثَةِ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ فِي الرَّابِعَةِ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَ إِنْ شِئْتَ صَلَّيْتَ‏ كُلَّهَا بِقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ.  »  مستدرک الوسایل 6/228

 

شیخ کلینی در خبر سوم باب صلاة التسبیح از امام صادق ع نقل کند که برای شخص مستعجل جایز است 4رکعت نماز را بدون تسبیحات خوانده ودر حین راه رفتن 300 بار تسبیحات را بگوید . فقهاء شیعی از جمله سید در عروه بر همین فتوا هستند . ( هرچند که بقول علامه مجلسی در مرات خبر مذکور "مجهول " است . 15/444)

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَسِّنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ‏ مَنْ كَانَ‏ مُسْتَعْجِلًا يُصَلِّي صَلَاةَ جَعْفَرٍ مُجَرَّدَةً ثُمَّ يَقْضِي التَّسْبِيحَ وَ هُوَ ذَاهِبٌ فِي حَوَائِجِهِ. »  کافی 3/466  وعنه وسایل الشیعه8/60

اقول : مبنای فتوا قاعده تسامح فی ادلة السنن است .

خلاصه کلام : نماز جعفر طیار ع از بهترین نوافل بوده وبرای مشتاقان قرب الی الله دستگیره ی خوبی است .

 فذلکة : حضرت جعفر بن ابی طالب علیه السلام یکی از بزرگان صحابه رسول الله ص وپسر عم اوست .

در جنگ موته بعد از آنکه دو دست خودرا از دست داد شهید شده وبه لقاء الله پیوست . فلذا به طیار معروف شد. عبد الله جعفر شوهر حضرت زینب ع فرزند این دلاور بزرگ است .

من الله التوفیق