« بسم الله الرحمن الرحیم »

عنوان مقاله : مُحرم ونگاه کردن در آینه

محقق : محمد رضا فروزان – جلسه مکتب القران فجر بروجرد  بتاریخ 24/11/1390

یکی از محرمات احرام  نگاه کردن در آینه اعلام شده است . هرچند که در میان فقهاء شیعی محل اختلاف بوده وبعضاً فتوا بر کراهت داده اند . شیخ طوسی را در این باب دو نظر است : کراهت , که در خلاف 2/319 می گوید . وحرمت که در النهایة ص220و المبسوط 1/321 می فرماید . ابن البراج در مهذب وابن حمزه در وسیله ؛ فتوا بر کراهت دارند .

علامه حلی در مختلف الشیعه 4/77 جامع مطلب را چنین می فرماید :

« مسألة: للشيخ - رحمه الله - في النظر في المرآة قولان: أحدهما: التحريم، ذكره في النهاية والمبسوط، وبه قال أبو الصلاح ، وابن إدريس . والثاني: إنه مكروه، ذكره في الخلاف ، وإليه ذهب ابن البراج ، وابن حمزة  » .

واما نص کلام شیخ در « المبسوط » :

" ولا یجوز للمحرم والمحرمة النظر فی المِرآة "    1/321

وقال فی النهایة :

" ولا یجوز للمحرم النظر فی المرآ ة "    ص 220

وقال فی الخلاف :

 

119: يكره للمحرم النظر في المرآة، رجلا كان أو امرأة. وبه قال الشافعي في سنن الحرملة . قال في الأم: لهما أن ينظر في المرآة

. دليلنا: جماع الفرقة، وطريقة الاحتياط »

علامه در قواعد می فرماید: " النظر فی المرآة ( حرام ٌ ) علی رای "  1/423

محقق حلی در شرایع : " وکذا النظر فی المرآة ؛ علی الاشهر  " 1/158

نکته : دقت داشته باشید که بین « اشهر » با « مشهور » فرق وجود دارد !

قال ابن ادریس :

 " ولا یجوز للمحرم النظر فی المرآة ؛ ورعض یکره ذلک ( اشاره به جد خودش شیخ طوسی دارد ) " السرائر1/546

قال شهید اول فی الدروس الشرعیة :

" النظر فی المرآ ة لصحیح حماد ومعاویة "معللا ً بالزینة "   1/385

نکته : وجه حرمت در اخبار معلل بر زینت شده که توضیح آنرا در سطور بعدی می آوریم .

شیخ جواد مغنیه در فقه الصادق ع چنین خبری را نقل کند :

" لا تنظر فی المرآة وانت محرم ؛ فانه من الزینة " ، متفق ٌ علیه ؛ ولا باس بالنظر فی الماء .      2/179

شیخ صدوق در « المقنع » گوید : " ولا تنظر فی المرآة وانت محرم ؛ فانه من الزینة "   ص 232

توضیح « آینه برای زینت » : آینه بردو قسم است : یک – مُعد ّ برای زینت است ؛ مثل آینه میز آرایش و...

دوم – معد ّ برای غیر زینت است , مثل آینه ماشین ویا آینه های منصوب بر سر پیچهای خطر ناک برای هشدار دادن .

آنچه که نگاه کردن در آن حرام بوده وبنا بر قولی موجب کفاره – شاة – میشود , آینه از نوع اول است ونه نوع دوم !

این حقیقت در کلام صاحب جواهر وسید خویی آمده که ماهم برای تیمن وتبرک به گفتار این بزرگان نقل می کنیم :

ولابأس بما يحكي الوجه مثلامن ماء وغيره من الاجسام الصقيلة ، بل لابأس بالنظر

في المرآة في غير المعتاد فعله للزينة »   18/349

دقت کنید : دو نکته در کلام این اعجوبه ی فقاهت مکتب اهل بیت ع دو چیز وجود دارد :

اول – جایز بودن نگاه در اجسام صیقلی ویا براق مثل استیل وسنگهای بسیار شفاف ویا آب .

دوم – جایز بودن نگاه در آینه ای که معد برای زینت نیست مثل آینه اتومبیل .

واما کلام سید خوئی در کتاب الحج 4/151 :

وهل يختص الحكم بالمرآة أو يعم كل جسم شفاف يرى الانسان نفسه فيه؟ لا دليل على التعميم لكل جسم غير معد للنظر إليه للزينة فما يستعمله الانسان للنظر فيه احيانا للزينة يجوز النظر لاصالة الجواز»

قال فی تحریر الوسیلة :

" النظر فی المرآة ، من غیر فرق بین الرجل والمراة ؛ ولیس فیه الکفارة ...والاحوط الاجتناب عن النظر فی المرآة ولو لم یکن للزینة"

ودر مسئله دیگر می فرماید :" لا باس بالنظر الی الاجسام الصقیلة والماء الصافی مما یری فیه الاشیاء "

 فاضل نراقی در مستند الشیعه گوید:

ومنها: النظر في المراة.

فإنه يكره على الاقو، وفاقا للخلاف والغنية والمهذب والوسيلة والنافع ، للاصل،

والصحاح الاربع لحريز  وابن عمار وحماد ( المتضمنة للجملة المحتملة

للخبرية. خلافا للمشهور، فحرموه، للاخبار المذكورة بجوابها »  12/44

محقق حلی در «مختصر النافع » بر خلاف شرایع , فتوا بر کراهت نگاه کردن در آینه را برای مُحرم میدهد :« والنظر فی المرآة »

« فتوای اهل سنت در این خصوص »

وَأَمَّا النَّظَر فِي الْمِرْآة فَقَالَ الثَّوْرِيّ فِي جَامِعه رِوَايَة عَبْد اللَّه بْن الْوَلِيد الْعَدَنِيّ عَنْهُ " عَنْ هِشَام بْن حَسَّان عَنْ عِكْرِمَة عَنْ اِبْن عَبَّاس قَالَ : لَا بَأْس أَنْ يَنْظُر فِي الْمِرْآة وَهُوَ مُحْرِم »   فتح الباری بشرح البخاری لابن الحجر 3/314

فقیهان اهل سنت , نگاه کردن در آینه را برای مُحرم مباح می دانند . مفتیان الازهر مصر در باب « مباحات احرام » گویند:

7- النظر فی المرآة وشم الریحان "    9/359

ابن قدامه حنبلی در « المغنی » می گوید :

( 2361 ) مَسْأَلَةٌ : قَالَ : ( وَلَا يَنْظُرُ فِي الْمِرْآةِ لِإِصْلَاحِ شَيْءٍ ) يَعْنِي لَا يَنْظُرُ فِيهَا لِإِزَالَةِ شُعْثٍ ، أَوْ تَسْوِيَةِ شَعْرٍ ، أَوْ شَيْءٍ مِنْ الزِّينَةِ .

قَالَ أَحْمَدُ : لَا بَأْسَ أَنْ يَنْظُرَ فِي الْمِرْآةِ ، وَلَا يُصْلِحُ شُعْثًا ، وَلَا يَنْفُضُ عَنْهُ غُبَارًا .

وَقَالَ أَيْضًا : إذَا كَانَ يُرِيدُ بِهِ زِينَةً فَلَا »   3/298

ابن حزم ظاهری در « المحلی » گوید :

«وَمِنْ طَرِيقِ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ أَيُّوبَ السِّخْتِيَانِيُّ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ: أَنَّهُ كَانَ يَنْظُرُ فِي الْمِرْآةِ وَهُوَ مُحْرِمٌ.

وَمِنْ طَرِيقِ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: لا بَأْسَ أَنْ يَنْظُرَ الْمُحْرِمُ فِي الْمِرْآةِ - وَلا يُعْرَفُ لَهُمَا مُخَالِفٌ مِنْ الصَّحَابة » 7/247

نویسندگان موسوعه فقهیه کویتیه هم در باب :« الامور التی تُباح فی الاحرام کل مالیس محظورا ولا مکروهاً » گویند:

" والنظر فی المرآة مباح عند الحنفیة . والشافعیة مطلقاً وعند الحنابلة جایز لحاجة ٍ لا للزینة ٍ ؛ واما المالکیة فیکرَه عندهم النظر فی المرآة "    2/170

سید سابق در فقه السنة 1/668 در مورد « ما یباح للمحرم » می نویسد :

(8، 9) النظر في المرآة وشم الريحان: روى البخاري عن ابن عباس رضي الله عنهما قال: المحرم يشم الريحان

وينظر في المرآة، ويتداوى بأكل الزيت والسمن.

وعن عمربن عبد العزيز: أنه كان ينظر فيها وهو محرم، ويتسوك وهو محرم.»

همچنین در منابع حدیث عامه این مباح بودن ودر بعض اقوال ، مکروه بودن وارد شده است ؛ از جمله :

سنن بیهقی 5/64 و المصنف ابن ابی شیبه 4/212 و....

من الله التوفیق

09369319570