X
تبلیغات
فرهنگی - نماز میت

فرهنگی

معارف اسلامی و احکام فقهی

نماز میت


  قال الله تعالی : " اقم الصلاة لذکری "   طه 14 عنوان مقاله : « نماز میت » محقق : محمد رضا فروزان جلسه مکتب القران فجر بروجرد  . بتاریخ 25/7/1391 قال رسول الله (ص):  " صِلّوا علی المرجوم من امتی وعلی القاتل نفسَهُ من امتی لا تدَعوا احداً من امتی بغیر صلاة " المعتبر " ج2ص344 دروسایل 2/814و« من لا یحضر ه الفقیه» شیخ صدوق  ج1ص166 قال الصادق ع : " صل ّ ِ علی من مات من اَهل القبلة وحِسابُهُ علی الله "   استبصار 1/468   یکی از واجبات اسلامی ، خواندن نماز میت بر مردگان مسلمان است . به اصل شرع واجب شده ودر جزئیات آن بین فقهاء عامه وخاصه ؛ اختلاف نظر وجود دارد . صلی در حقیقت دعاست .قال الله تعالی :  "خذ من اموالهم صدقةًوتزکیهم بها  وصل علیهم ان صلاتک سکن لهم والله سمیع ٌ علیم  "               توبه 103 به معنای تعظیم ورحمت وبرکت هم وارد شده است . بمعنای بریان کردن گوشت هم وارد است.نماز میت در اصل دعا واستغفار برای میت است وبعنوان مجاز شرعی به آن صلاة می گویند . زیرا فرموده اند که ؛ " لا صلاة الا بفاتحة الکتاب " 900 - حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِى شَيْبَةَ وَعَمْرٌو النَّاقِدُ وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ سُفْيَانَ - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ - عَنِ الزُّهْرِىِّ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ يَبْلُغُ بِهِ النَّبِىَّ -ص - « لاَ صَلاَةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ ». مسلم شریف مرتضی هم در « الناصریات » از قول رسول خدا ص حدیث را نقل می کند " لا صلاة الا بفاتحة الکتاب " ص 219 نماز تشریع شده در لیلة المعراج ، فعل مرکبی است که شامل اجزائی ، از قبیل قیام وقرائت وقعود ورکوع وسجود وتشهد وسلام است . که نماز میت فقط قیام را دارد در واقع شبیه قنوت نماز است . در خبر هم وارد است که :  " ان الصلاة استغفار للمیت " طلب مغفرت است .    المعتبر  2/345و عون المعبود – عظیم آبادی 8/351 زراره از امام باقرع نقل کند که : " لیس فی الصلاة علی المیت قراءة ولا دعاء موقت الا ان تدعو بما بدا لک " نماز میت قرائت نداشته ودعا خاص هم ندارد . البته به استناد دو روایت از علی بن سوید و میمون القداح که شیخ در استبصار 1/477و تهذیب نقل کرده ؛ اگر نماز گزار بعد از تکبیر اول فاتحة الکتاب را بخواند شرعیت دارد با کراهت .از میان فقها ؛ ابو حنیفه ومالک با ما موافق بوده وشافعی واحمد بر وجوب « حمد » در نماز میت فتوا داده ورکن نماز میت می دانند . به کلام شیخ در خلاف ج1 ص723 توجه کنید : مسألة 542: يكره القراءة في صلاة الجنازة، وبه قال أبو حنيفة وأصحابه والثوري ومالك والأوزاعي بل يحمد الله ويمجده، وروي ذلك عن أبي هريرة وابن عمر (2). وقال الشافعي: لا بد فيها من القراءة " الحمد وهي شرط في صحتها، فإن أخل بها لم تجز، فإن صلى نهارا أسر بها، وإن صلى ليلا جهر بالقراءة، وبه قال عبد الله بن عباس، وابن مسعود، وابن الزبير، وفي الفقهاء أحمد. دليلنا: إجماع الفرقة وأخبارهم لا يختلفون في ذلك. 1844 - 2 فأما ما رواه أحمد بن محمد بن عيسى عن محمد بن اسماعيل بن بزيع عن عمه حمزة بن بزيع عن علي بن سويد عن الرضا (ع) فيما يعلم قال: في الصلاة على الجنائز قال: تقرأ في الاولى بأم الكتاب، وفي الثانية تصلي على النبي وآله، وتدعو في الثالثة للمؤمنين والمؤمنات، وتدعو في الرابعة لميتك والخامسة تنصرف بها. 1845 - 3 وما رواه محمد بن أحمد بن يحيى عن جعفر بن محمد بن عبدالله القمي عن عبدالله بن ميمون القداح عن جعفر عن أبيه ان عليا (ع) كان إذا صلى على ميت يقرأ بفاتحة الكتاب ويصلي على النبي وآله تمام الحديث. فالوجه في هذين الخبرين التقية لانهما موافقان لمذاهب بعض العامة.   استبصار 1/477 رک : منتهی المطلب 1/452؛ الذکری شهید اول ص 60، الروض الجنان ص 309 و جواهر الکلام 12/35 فاضل نراقی با اشاره به دو حدیث فوق می گوید : " فلا یدلان علی الوجوب وغایتهما الاستحباب "   مستند الشیعه 6/317 اهل سنت در نماز میت ، سوره حمد را واجب دانسته وبعد از تکبیر اول ، حمد را می خوانند . در مراحل بعد ، بعد از تکبیر ، چیز خاصی نگفته وبه ذکر صلوات بر پیغمبر ص و طلب مغفرت برای میت  اکتفا می کنند .در پایان هم با یک سلام به سمت راست از نماز خارج میشوند. ایشان بر خلاف شیعه ؛ 4تکبیر گویند ؛ وشیعه 5تکبیر به عدد نماز های یومیه می گویند . اهل سنت ، طهارت را شرط نماز میت می دانند ، به خلاف شیعه که شرط نمی دانند . بعض فقهاء شیعه گویند ، اصل در نماز میت 5 تکبیر است ، خواندن اذکار اربعه – دعای بعد از تکبیرات – واجب نبوده ، لیکن افضل است . وبا این وجود ؛ ذکر خاصی مقرر نشده ومیتوان به هر زبانی دعا خواند ولو بفارسی . این قول منتسب به محقق حلی در شرایع ومختصر النافع والمعتبر ، میباشد . قال فی المعتبر : " تجب الصلاة علی کل مسلم ومن بحکمه ممن بلغ ست سنین فصاعداً ... وهی خمس تکبیرات ؛ بینها اربعة ادعیة ؛ ولا « یتعین » . مجتهدین فعلی ؛ اذکار اربعه را واجب دانسته وگویند بدون آنها ، نماز میت معهود نیست. واز ذمه ی فرد ساقط نمی گردد . نکته قابل توجه اینست که ایشان قبول دارند که در اذکار اربعه ، حداقلها باید به زبان عربی باشد ؛ مابقی را میتوان به هر زبانی خواند . واما حداقل واجب در نماز میت که باید عربی بوده واگر بجماعت بر گزار میشود مامومین باید انها را بگویند ، زیرا با خواندن امام جماعت از گردن ایشان ساقط نمی شود ( در این باب مثل نماز جماعت نمازهای یومیه نیست ) .چنین است : بعد از نیت وتکبیر اول بگوید : اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شریک له واشهد ان محمداً عبده ورسوله . بعد از تکبیردوم بگوید : اللهم صل علی محمد وآل محمد . بعد از تکبیر سوم بگوید : اللهم اغفر للمومنین والمؤ منات . بعد از تکبیر چهارم بگوید : اللهم اغفر لهذا المیت ( اگر مرد است ) واگر زن باشد بگوید : اللهم اغفر لهذه المیت . ودر پایان تکبیر پنجم را بگوید و دعا برای میت . ( امام بایستد تا میت را بر سر دست روان ببرند )  قال شیخ جواد مغنیة فی فقه الامام صادق ع : " وتجور هذه الصلاة جماعة وفرادی ؛ ولکن الامام لا یتحمل عن الماموم شیئا  علی الاطلاق "   1/114 قال الخوئی : " لا یتحمل الامام فی صلاة المیت شیئاً عن الماموم "   منهاج ص88 تمام شرایط معتبر در جماعت وامام جماعت درجماعت  نماز میت هم  معتبر است . قال النبی ص : " صِل علی من مات من اهل القبلة وحسابه علی الله " نماز میت بر هر کسی که از اهل قبله است واجب است ، ولو خودکشی کرده باشد.( المسلم ومن بحکمه )   در این قسمت به احکام فاصله نماز گزار از میت وتعداد تکبیرات از منظر علمای عامه وخاصه می پردازیم : مسئلة ٌ : مضمون مستفاد ار فتاوای مراجع معظم این است :« کسی که بر میت نماز می خواند اماماً ومنفرداً ، طوری باشد که اگر باد عبایش را تکان داد به میت اصابت کند » { عن الصدوق وجوب القرب }   « حداکثر فاصله نماز گزار با میت  » « لا یجوز التباعد بمائتی ذراع » این جمله را فقهاء از شهید اول در « الذکری » ص 61 س 12 نقل می کنند . رک : جامع المقاصد 1/419؛ روض الجنان ص308، کشف اللثام 2/335؛ غنایم الایام 3/487 ، مستند الشیعه 6/314 سید جواد عاملی در مفتاح الکرامة ..... صاحب جواهر از این فتوای شهید اول ذکری بمیان نیاورده وبر اساس قول مشهور میزان را عرف می دانند . فاضل سبزواری در کفایة الاحکام بعد از ملاک قرار دادن عرف در میزان فاصله نماز گزار از میت می فرماید : " ویظهر من المبسوط جواز البعد بثلثمائة ذراع "  ص 31 { اقول : در مبسوط نیافتم } ودر ذخیرة المعاد می فرماید : " وفی الذکری لا یجوز التباعد بما ئتی ذراع ومستنده غیر واضح "    2/331 صاحب جواهر می فرماید : " وکیف کان فلا یجوز التباعد للمصلی اماما او منفردا او ماموما بغیر الصفوف عن الجنازة [...] بل قد یظهر من المحکی عن الصدوق وجوب القرب "    12/67   شیخ طوسی در مبسوط تمام تجهیزات میت را واجب کفائی می داند " فرض علی الکفایة بلا خلاف "     1/174 شیخ جزیری هم در فقه مذاهب اربع می گوید: ( مباحث صلاة الجنازة ؛ حکمها ) هی فرض کفایة علی الاحیاء فاذا قام بها البعض ولو واحداً سقطت عن الباقین " 1/437 ابن حزم در « المحلی » گوید : فَإِنْ قِيلَ: فَإِنَّكُمْ تُوجِبُونَ صَلاةَ الْجِنَازَةِ فَرْضًا  قُلْنَا: نَعَمْ، عَلَى الْكِفَايَةِ لا مُتَعَيِّنًا عَلَى أَحَدٍ بِعَيْنِهِ. مفتیان الازهر مصر گویند : 1 - صلاة الجنازة فرض كفاية اذا قام به البعض سقط عن الباقين . وأن لم يقم به أحد أثم الجميع . 2 - من لم يصل عليه قبل دفنه صلى عليه فى قبره  »   6/14 ابن قدامه حنبلی در المغنی می گوید : ( 1558 ) فَصْلٌ : وَيُسِرُّ الْقِرَاءَةَ وَالدُّعَاءَ فِي صَلَاةِ الْجِنَازَةِ لَا نَعْلَمُ بَيْنَ أَهْلِ الْعِلْمِ فِيهِ خِلَافًا ، وَلَا يَقْرَأُ بَعْدَ أُمِّ الْقُرْآنِ شَيْئًا . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ جَهَرَ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ قَالَ أَحْمَدُ : إنَّمَا جَهَرَ لِيُعَلِّمَهُمْ سوال : چرا اهل سنت  برای نماز میت 4 تکبیر گویند وشیعه 5تا ؟ جواب : اهل سنت به نیت 4 رکعت و خبر نبوی که در صحیحین دارند 4 تکبیر گویند وشیعه به نیت 5 وقت نماز وخبر وارده از معصومین علیهم السلام حالا به منابع وجوب 4 تکبیر از منابع عامه بنگرید : 1 - التكبير فى صلاة الجنازة قائم مقام الركعات بإجماع الفقهاء وهو أربع، واختلفوا فى الزيادة عليها » مجموعه فتاوی الازهر 1/77 1245 - حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِى مَالِكٌ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ - ص - نَعَى النَّجَاشِىَّ فِى الْيَوْمِ الَّذِى مَاتَ فِيهِ ، خَرَجَ إِلَى الْمُصَلَّى ، فَصَفَّ بِهِمْ وَكَبَّرَ أَرْبَعًا . أطرافه 1318 ، 1327 ، 1328 ، 1333 ، 3880 ،      بخاری 2247 - حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ -ص - نَعَى لِلنَّاسِ النَّجَاشِىَ فِى الْيَوْمِ الَّذِى مَاتَ فِيهِ فَخَرَجَ بِهِمْ إِلَى الْمُصَلَّى وَكَبَّرَ أَرْبَعَ تَكْبِيرَاتٍ.»    صحیح مسلم 3206 - حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِىُّ قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ -ص - نَعَى لِلنَّاسِ النَّجَاشِىَّ فِى الْيَوْمِ الَّذِى مَاتَ فِيهِ وَخَرَجَ بِهِمْ إِلَى الْمُصَلَّى فَصَفَّ بِهِمْ وَكَبَّرَ أَرْبَعَ تَكْبِيرَاتٍ.  سنن ابی داود قال الألباني : صحيح. ناگفته نماند که خبر وجوب 5 تکبیر در نماز میت در مسانید وصحیح مسلم وارده شده ،فقط بخاری نقل نکرده است.  به کلام نووی در شرح مسلم بنگرید : 1589 - قَوْله : ( كَانَ زَيْد يُكَبِّر عَلَى جَنَائِزنَا أَرْبَعًا ، وَأَنَّهُ كَبَّرَ عَلَى جِنَازَة خَمْسًا ؛ فَسَأَلْته فَقَالَ : كَانَ رَسُول اللَّه ص يُكَبِّرهَا ) زَيْد هَذَا هُوَ : زَيْد بْن أَرْقَم ، وَجَاءَ مُبَيَّنًا فِي رِوَايَة أَبِي دَاوُدَ ، وَهَذَا الْحَدِيث عِنْد الْعُلَمَاء مَنْسُوخ ، دَلَّ الْإِجْمَاع عَلَى نَسْخه ، وَقَدْ سَبَقَ أَنَّ اِبْن عَبْد الْبَرّ وَغَيْره نَقَلُوا الْإِجْمَاع عَلَى أَنَّهُ لَا يُكَبِّر الْيَوْم إِلَّا أَرْبَعًا ، وَهَذَا دَلِيل عَلَى أَنَّهُمْ أَجْمَعُوا بَعْد زَيْد بْن أَرْقَم ،  وَالْأَصَحّ أَنَّ الْإِجْمَاع بَعْد الْخِلَاف يَصِحّ . وَاللَّهُ أَعْلَمُ .  3/374   {اقول: منظورش این است که خبر 5 تکبیر منسوخ است}   واما منابع 5 تکبیر در مسانید اهل سنت : 1572 - حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِى عَدِىٍّ وَأَبُو دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِى لَيْلَى قَالَ كَانَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ يُكَبِّرُ عَلَى جَنَائِزِنَا أَرْبَعًا وَأَنَّهُ كَبَّرَ عَلَى جِنَازَةٍ خَمْسًا فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ:  كَانَ رَسُولُ اللَّهِ -ص - يُكَبِّرُهَا.»   سنن ابن ماجه  5/33 قال الشيخ الألباني : صحيح 7191- أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ : مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ فُورَكَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ حَبِيبٍ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنِى عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ سَمِعَ ابْنَ أَبِى لَيْلَى يَقُولُ : كَانَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ يُصَلِّى عَلَى جَنَائِزِنَا وَيُكَبِّرُ أَرْبَعًا فَكَبَّرَهَا يَوْمًا خَمْسًا فَقِيلَ لَهُ فِى ذَلِكَ فَقَالَ : إِنَّ النَّبِىَّ -ص - كَبَّرَهَا خَمْسًا. أَخْرَجَهُ مُسْلِمٌ فِى الصَّحِيحِ مِنْ حَدِيثِ شُعْبَةَ.»  سنن بیهقی 2/150 19291 - حدثنا عبد الله حدثني أبي ثنا يحيى بن سعيد عن شعبة قال حدثني عمرو بن مرة عن بن أبي ليلى : ان زيد بن أرقم كان يكبر على جنائزنا أربعا وانه كبر على جنازة خمسا فسألوه فقال كان رسول الله صلى الله عليه و سلم يكبرها أو كبرها النبي صلى الله عليه و سلم تعليق شعيب الأرنؤوط : إسناده صحيح على شرط الشيخين مسند احمد بن حنبل 11448 - حدثنا غندر عن شعبة عن عمرو بن مرة عن عبد الرحمن بن أبي ليلى قال كان زيد يكبر على جنائزنا وأنه كبر على جنازة خمسا فسألته فقال كان رسول الله صلى الله عليه و-اله -و سلم يكبرها  »  مسند ابن ابی شیبه 6400 - عبد الرزاق عن معمر عن حماد عن إبراهيم أن عليا-ع- كبر على جنازة خمسا  »  مسندعبد الرزاق صنعانی 3199 - حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِىُّ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنِ ابْنِ أَبِى لَيْلَى قَالَ كَانَ زَيْدٌ - يَعْنِى ابْنَ أَرْقَمَ - يُكَبِّرُ عَلَى جَنَائِزِنَا أَرْبَعًا وَإِنَّهُ كَبَّرَ عَلَى جَنَازَةٍ خَمْسًا فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ -ص- يُكَبِّرُهَا. قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَأَنَا لِحَدِيثِ ابْنِ الْمُثَنَّى أَتْقَنُ.»  سنن ابی داود قال الألباني : صحيح. 2260 - وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِى شَيْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ - وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ عَنْ شُعْبَةَ - عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِى لَيْلَى قَالَ كَانَ زَيْدٌ يُكَبِّرُ عَلَى جَنَائِزِنَا أَرْبَعًا وَإِنَّهُ كَبَّرَ عَلَى جَنَازَةٍ خَمْسًا فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ -ص - يُكَبِّرُهَا.»   صحیح مسلم اقول : در صحت اخبار 5 تکبیر شکی وجود ندارد . بعد از اینکه این مورد شعار شیعه شد اهل سنت به 4 تائی روی آوردند .ضمن اینکه حداقل تکبیرات را 4 وحداکثر 7 و8 گفته اند .      ابن قدامه حنبلی در المغنی می نویسد : ( 1608 ) مَسْأَلَةٌ : قَالَ ( وَإِنْ كَبَّرَ الْإِمَامُ خَمْسًا كَبَّرَ بِتَكْبِيرِهِ ) لَا يَخْتَلِفُ الْمَذْهَبُ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ الزِّيَادَةُ عَلَى سَبْعِ تَكْبِيرَاتٍ ، وَلَا أَنْقَصُ ، مِنْ أَرْبَعٍ وَالْأَوْلَى أَرْبَعٌ لَا يُزَادُ عَلَيْهَا ، وَاخْتَلَفَتْ الرِّوَايَةُ فِيمَا بَيْنَ ذَلِكَ ، فَظَاهِرُ كَلَامِ الْخِرَقِيِّ أَنَّ الْإِمَامَ إذَا كَبَّرَ خَمْسًا تَابَعَهُ الْمَأْمُومُ ، وَلَا يُتَابِعُهُ فِي زِيَادَةٍ عَلَيْهَا . رَوَاهُ الْأَثْرَمُ عَنْ أَحْمَدَ وَرَوَى حَرْبٌ عَنْ أَحْمَدَ إذَا كَبَّرَ خَمْسًا ، لَا يُكَبِّرُ مَعَهُ ، وَلَا يُسَلِّمُ إلَّا مَعَ الْإِمَامِ . قَالَ الْخَلَّالُ : وَكُلُّ مَنْ رَوَى عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ يُخَالِفُهُ . وَمِمَّنْ لَمْ يَرَ مُتَابَعَةَ الْإِمَامِ فِي زِيَادَةٍ عَلَى أَرْبَعٍ ؛ الثَّوْرِيُّ ، وَمَالِكٌ ، وَأَبُو حَنِيفَةَ ، وَالشَّافِعِيُّ ، وَاخْتَارَهَا ابْنُ عَقِيلٍ ؛ لِأَنَّهَا زِيَادَةٌ غَيْرُ مَسْنُونَةٍ لِلْإِمَامِ ، فَلَا يُتَابِعُهُ الْمَأْمُومُ فِيهَا ، كَالْقُنُوتِ فِي الرَّكْعَةِ الْأُولَى . وَلَنَا : مَا رُوِيَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ أَنَّهُ { كَبَّرَ عَلَى جِنَازَةٍ خَمْسًا ، وَقَالَ : كَانَ النَّبِيُّ ص يُكَبِّرُهَا .} أَخْرَجَهُ مُسْلِمٌ وَسَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ وَغَيْرُهُمَا . وَفِي رِوَايَةِ سَعِيدٍ : فَسُئِلَ عَنْ ذَلِكَ ، فَقَالَ : سُنَّةُ رَسُولِ اللَّهِ ص وَقَالَ سَعِيدٌ : ثنا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ يَحْيَى الْجَابِرِيِّ عَنْ عِيسَى مَوْلًى لِحُذَيْفَةَ ، أَنَّهُ كَبَّرَ عَلَى جِنَازَةٍ خَمْسًا فَقِيلَ لَهُ فَقَالَ : مَوْلَايَ وَوَلِيُّ نِعْمَتِي صَلَّى عَلَى جِنَازَةٍ وَكَبَّرَ عَلَيْهَا خَمْسًا . وَذَكَرَ حُذَيْفَةُ أَنَّ النَّبِيَّ ص فَعَلَ ذَلِكَ وَرَوَى بِإِسْنَادِهِ أَنَّ عَلِيًّا-ع- صَلَّى عَلَى سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ فَكَبَّرَ عَلَيْهِ خَمْسًا . وَكَانَ أَصْحَابُ مُعَاذٍ يُكَبِّرُونَ عَلَى الْجَنَائِزِ خَمْسًا وَرَوَى الْخَلَّالُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَ :  كُلُّ ذَلِكَ قَدْ كَانَ ، أَرْبَعًا وَخَمْسًا وَأَمَرَ النَّاسَ بِأَرْبَعٍ .قال احمد فی إسْنَادِ حَدِيثِ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ : إسْنَادٌ جَيِّدٌ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَمَعْلُومٌ أَنَّ الْمُصَلِّينَ مَعَهُ كَانُوا يُتَابِعُونَهُ . وَرَوَى الْأَثْرَمُ عَنْ عَلِيٍّ ع أَنَّهُ كَانَ يُكَبِّرُ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ ص غَيْرِ أَهْلِ بَدْرٍ خَمْسًا ، وَعَلَى سَائِرِ النَّاسِ أَرْبَعًا . وَهَذَا أَوْلَى مِمَّا ذَكَرُوهُ . فَأَمَّا إنْ زَادَ الْإِمَامُ عَنْ خَمْسٍ ، فَعَنْ أَحْمَدَ أَنَّهُ يُكَبِّرُ مَعَ الْإِمَامِ إلَى سَبْعٍ .»    ج2 ص 392 ابن حزم در « المحلی » توضیح کاملی می دهد : مَسْأَلَةٌ التَّكْبِير عَلَى الْجِنَازَةِ 573 - مَسْأَلَةٌ: وَيُكَبِّرُ الإِمَامُ وَالْمَأْمُومُونَ بِتَكْبِيرِ الإِمَامِ عَلَى الْجِنَازَةِ خَمْسَ تَكْبِيرَاتٍ، لا أَكْثَرَ، فَإِنْ كَبَّرُوا أَرْبَعًا فَحَسَنٌ، وَلا أَقَلَّ، وَلا تُرْفَعُ الأَيْدِي إلا فِي أَوَّلِ تَكْبِيرَةٍ فَقَطْ، فَإِذَا انْقَضَى التَّكْبِيرُ الْمَذْكُورُ سَلَّمَ تَسْلِيمَتَيْنِ وَسَلَّمُوا كَذَلِكَ، فَإِنْ كَبَّرَ سَبْعًا كَرِهْنَاهُ وَاتَّبَعْنَاهُ، وَكَذَلِكَ إنْ كَبَّرَ ثَلاثًا، فَإِنْ كَبَّرَ أَكْثَرَ لَمْ نَتَّبِعْهُ، وَإِنْ كَبَّرَ أَقَلَّ مِنْ ثَلاثٍ لَمْ نُسَلِّمْ بِسَلامِهِ، بَلْ أَكْمَلْنَا التَّكْبِيرَ -: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ ثنا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ ثنا أَحْمَدُ بْنُ فَتْحٍ ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عِيسَى ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيٍّ ثنا مُسْلِمُ بْنُ الْحَجَّاجِ ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالا: ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ " عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ كَانَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ يُكَبِّرُ عَلَى جَنَائِزِنَا أَرْبَعًا، وَأَنَّهُ كَبَّرَ عَلَى جِنَازَةٍ خَمْسًا، فَسَأَلْتُهُ  فَقَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ - ص - يُكَبِّرُهَا ".    5/124 حاصل کار تا اینجا چنین شود : خبر 4 تا و5تا را داریم ؛ با انجام 5تا یقین به صحت شود وبا 4تا شک ؛ فلذا 5تا مقدم  حکومت دارد . واما مستندات 5 تکبیرکه در کتب اربعه شیعه وارد شده است  : 4516 - 1 - علي بن إبراهيم، عن أبيه رفعه، قال: قلت لابي عبدالله (عليه السلام): لم جعل التكبير على الميت خمسا؟ فقال: ورد من كل صلاة تكبيرة  :  کافی 3/181مجلسی در مراة این حدیث را مرفوع می گوید .   14/48 تعریف حدیث مرفوع : حدیثی که انتهایش به معصوم می رسد ولی همه روات را ندارد ( مرسل است ).   * (430) * 2 - محمد بن يعقوب عن عدة من أصحابنا عن احمد بن محمد عن علي بن الحكم عن عثمان بن عبدالملك الحضرمي عن ابى بكر الحضرمي قال: قال ابوجعفر عليه السلام: يا أبا بكر اتدري كم الصلاة على الميت؟ قلت: لا قال: خمس تكبيرات فتدري من اين اخذت الخمس تكبيرات؟ قلت لا قال: اخذت الخمس تكبيرات من الخمس صلوات من كل صلاة تكبيرة.»  تهذیب الاحکام طوسی والعلة التي من أجلها يكبر على الميت خمس تكبيرات أن الله تبارك وتعالى فرض على الناس خمس فرائض: الصلاة والزكاة، والصوم، والحج، والولاية، فجعل للميت عن كل فريضة تكيرة.»   من لا یحضره الفقیه 1832 - 1 الحسين بن سعيد عن فضالة عن عبدالله سنان عن أبي عبدالله (ع) قال: التكبير على الميت خمس تكبيرات.» استبصار 1/474 4520 - 5 - عدة من أصحابنا، عن أحمد بن محمد، عن علي بن الحكم، عن عثمان بن عبدالملك الحضرمي، عن أبي بكر الحضرمي قال: قال أبوجعفر (عليه السلام): ياأبا بكر تدري كم الصلاة على الميت؟ قلت: لا، قال: خمس تكبيرات، فتدري من أين اخذت الخمس؟ قلت: لا، قال: اخذت الخمس تكبيرات من الخمس صلوات من كل صلاة تكبيرة.» کافی کلینی مسئلة ٌ : احوط حرف نزدن در بین نماز میت است . کما قال فی العروه : (10 مسألة : ) الاحوط ترك التكلم  (بروجردی : لا یترک )   في أثناء الصلاة علی المیت وان کان لا یبعد عدم البطلان به » آیت الله خویی در حاشیه بر این مسئله چیزی نمی فرمایند. وایضا سایر مراجع ومحشین .قال الخوئی : لم يقم دليل على أن التكلم مبطل للصلاة على الميت لانها ليست صلاة ذات ركوع وسجود. نعم يشترط أن لا يكون التكلم على نحو يقطع الهيئة الاتصالية للصلاة إذ لكل مركب هيئة فإذا كان التكلم قاطعا لهيئتها فلا محالة توجب البطلان، وان كان الاحوط ترك التكلم في اثناءها مطلقا.   9/130 ابن حجر عسقلانی در فتح الباری ج3 ص154 ترک تکلم را واجب می داند . شیخ  نووی در اذکار النوویه ص 159 می گوید : « کان المتقدمون یقولون فی الرابعة – تکبیر چهارم - : " ربنا آتنا فی الدنیا حسنة وفی الاخرة حسنة وقنا عذاب النار " صاحب جواهر هم در ج12 ص 46 می فرماید : " ثم تکبر الخامسة وتقول : ربنا آتنا فی الدنیا حسنة وفی آلاخرة حسنة وقنا عذاب النار " دستور گفتن «عفوُکَ عفوُکَ » را دوبار تا سه بار داریم . سید مرتضی در رسایل 3/52 می فرماید : " فاذا کبر الخامسة خرج من الصلاة بغیر تسلیم وهو یقول : عفوَکَ عفوَکَ " همین مطلب در المقنعة مفید ص 228 و مصباح المهجد طوسی ص 473 وارد است . ابن حمزه طوسی در « الوسیلة » ص 12 سه بار عفوک را دارد « ثم تکبر الخامسة وتقول ثلاث مرات : عفوَکَ "   ابن عربی در فتوحات مکیه می گوید از سنت است " الصلاة علی المیت بعد ما دفن فی قبره "  1/533 شیخ طوسی هم در تهذیب 3/202 خبر صحیحی از طریق حریز نقل می کند مبنی بر همین موضوع : * (473) * 20 - الصفار عن ابراهيم بن هاشم عن نوح بن شعيب عن حريز عن محمد بن مسلم أو زرارة قال: الصلاة على الميت بعد ما يُدفنَ إنما هو الدعاء  »   ابن بابویه  هم می فرماید اگر به نماز میت نرسیدی می توانی بر قبرش نماز بخوانی : فإن لم تلحق الصلاة على الجنازة حتى يدفن الميت فلا بأس أن تصلي بعد ما دفن"   ص 179 نکته : خداوند تعالی در آیه 84 توبه مجوز نماز خواندن بر قبر مسلمان ونماز نخواندن بر غیر مسلمان را یکجا می دهد: وَلَا تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا وَلَا تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَاتُوا وَهُمْ فَاسِقُونَ (84) نکته : علاوه بر این آیه شریفه , احادیث متواتر از رسول خداص و معصومین ع دال ّ بر وجوب نماز میت در دست داریم مسئلة ٌ : اگر اولیای میت فرزندان پسر ودختر بودند ؛ حق تقدم با فرزندان ذکور است . محقق در شرایع می فرماید : وَإِذَا كَانَ الْأَوْلِيَاءُ جَمَاعَةً ، فَالذَّكَرُ أَوْلَى مِنْ الْأُنْثَى ، وَالْحُرُّ أَوْلَى مِنْ الْعَبْدِ .» وایضا جواهر 12/15   « در فضیلت نماز میت » 2241 - حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا سَلاَّمُ بْنُ أَبِى مُطِيعٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِى قِلاَبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ - رَضِيعِ عَائِشَةَ - عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِىِّ -ص - قَالَ « مَا مِنْ مَيِّتٍ يُصَلِّى عَلَيْهِ أُمَّةٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَبْلُغُونَ مِائَةً كُلُّهُمْ يَشْفَعُونَ لَهُ إِلاَّ شُفِّعُوا فِيهِ ».  مسلم     واما نقل اقوال بزرگان فقهاء در خصوص دعای بین تکبیرات نماز :   قال فی الشرایع : " والدعاء بینهن غیر لازم . ولو قلنا بوجوبه لم نوجب لفظاً علی التعیین " البته در میان فقهاء ظاهراً کسی طرفدار این قول محقق نیست ، الا اینکه مقدس اردبیلی تقریباً بدان تمایل دارد. مفتاح الکرامة سید جواد عاملی  4/170 فرمایش سید جواد درمفتاح الکرامة صحیح است ، مقدس اردبیلی در مجمع گوید : "والاصل ، عدم الذکر فی بعض الا خبار ، وعلی تقدیر ، فلا یتعین شیء حتی الشهادة بعد الاولی ؛ والصلاة بعد الثانیة وغیر ذلک ؛ لما سمعت من الاخبار ، کما هو مذهب الشرایع . الا ان الخروج عن الشهرة الاصحاب مشکل فلا ینبغی الترک "   مجمع ج 2/434 یعنی ، هر چند که ذکر معین وجود ندارد ؛ کما اینکه مذهب محقق حلی در شرایع است ؛ لیکن خروج از شهرت اصحاب مشکل بوده ، سزاوار است که بدان عمل کنیم . ( قول مشهور ، همانا وجوب اذکار اربعه است ) صاحب جواهر هم با محقق حلی موافق نبوده وتعیّن ادعیه ی اذکار اربعه در نماز میت را قبول دارد ؛ ایشان در ذیل جمله ی شرایع ( والدعاء غیر لازم) می فرماید : " غیر لازم عند المصنف خاصة هنا "  12/34 یعنی ، این فتوا ، فقط خاص محقق حلی است ولا غیر . دقت کنید ، منظور محقق حلی این بوده که در نماز میت ، گفتن 5 تکبیر بر جنازه کفایت کرده وخواندن ادعیه اربعه واجب نیست . که بنا بر قول صاحب جواهر وصاحب مفتاح الکرامه ؛ در این نظریه ، صاحب شرایع منفرد است .   سید محمد صاحب مدارک هم ، وجوب اذکار اربعه را قبول دارد ولی ذکر معین را خیر.ایشان گوید بر اساس قول به وجوب اذکار ، آیا ذکر خاصی تعین دارد ؟ الاصح عدم الوجوب ؛ وهو خیرة الاکثر ، للاصل . ( مدارک 4/167) شیخ طوسی در خلاف گوید : " تکره القراءة فی صلاة الجنازة . شافعی واجب داند . احمد  بن حنبل هم واجب دانند . ولی مالک وابی حنیفه گویند ؛ کراهت دارد . ( شبیه قول شیعه ) .فلذا در حال حاضر در مکه ومدینه که نماز میت را در اوقات نمازهای واجب در مساجد بجماعت بر گزار می کنند ؛ در ابتدا حمد را می خوانند ( بدلیل رسمیت مذهب احمد بن حنبل در حجاز است ) . فقهاء شیعه ، قول شیخ طوسی را مبنی بر کراهت خواندن سوره حمد در نماز میت ؛ حمل بر تقیه می کنند .  ( رک : وسائل الشیعه 3/65 ح 3028ودر ح 3100؛ حدیث 3028از امام رضا ع است وحدیث 3100از علی ع )   بغیر از شیعه ؛ تمام مذاهب اهل سنت ، سلام را در پایان نماز میت واجب دانند . ابن قدامه فقیه حنبلی در « المغنی » گوید : ( 1566 ) مَسْأَلَةٌ : قَالَ : وَيُسَلِّمُ تَسْلِيمَةً وَاحِدَةً عَنْ يَمِينِهِ .  علامه حلی در « المنتهی » گوید : " لا یتعین ها هنا الدعاء اجمع اهل العلم علی ذلک ویؤیده احادیث الاصحاب . ولا نعرف خلافاً... وصلاة الجنازة تسمی صلاة بالمجاز الشرعی ... ویستحب التحفی فی صلاة الجنائز "  ( پای برهنه بودن )   ج1ص454-455 ایشان هم تعین در دعای نماز میت را واجب نمی داند . ضمناً گوید ؛ مستحب است با پای برهنه نماز خوانده شود . فاضل نراقی در مستند الشیعه می نویسد : " المسالة الرابعة : "تجوز تادیة الدعاء المطلق – علی المختار- والاذکار الاربعة – علی القول بوجوبها- بالفارسیة علی الاقوی ؛ وتجوز قراء ة الدعوات الماثورة من المکتوب ایضاً للا صل .گوید ؛ شبیه قنوت نماز است که میتوان بفارسی خواند . زیرا در حقیقت نماز میت دعاست.                                           مستند الشیعه ج6ص307 قال فی العروة الوثقی : " یجب العربیة فی الادعیة بالقدر الواجب ، وفیما زاد علیه یجوز الدعاء بالفارسیة ونحوها "     سوال : اگرچند میت باهم باشند ؛ زن ومرد مخلوط ، نماز خواندن بر ایشان چگونه است ؟ج= قال الخوئی : " اذا اجتمعت جنائز متعددة جاز تشریکها بصلاة واحدة فتوضع الجمیع امام المصلی مع المحاذاة بینها ؛ والاولی مع اجتماع الرجل والمراة ان یجعل الرجل اقرب الی المصلی ویجعل صدرها محاذیاً لوسط الرجل ویجوز جعل الجنائز صفاً واحداً فیجعل راس کل واحد عند الیة الاخر شبه الدرج ویقف المصلی وسط الصف ویراعی فی الدعاء بعد التکبیر الرابع تثنیة الضمیر وجمعه "     منهاج ص88 همه را در کنار هم قرار داده واولین میت ؛ مرد را قرار دهند . وزنها بعد از او ، مهم گفتن ضمیر جمع ، بعد از تکبیر چهارم است . مثلاً اگر دو زن است بگوید : الله اغفر لهاتین المیتین ، اگر دو مرد است : لهذین المیتین ؛ اگر چند زن وچند مرد است ، بگوید : اللهم اغفر لهؤ لاء الاموات . قال فی العروة الوثقی: " اذا لم یعلم ان المیت رجل او امراة یجوز ان یاتی بالضمائر مذکرة بلحاظ الشخص والنعش والبدن وان یاتی بها مونثة بلحاظ الجثة والجنازة . بل مع المعلومیة ایضاً یجوز ذلک . یعنی در حال اختیار هم میتوان برای زن ضمیر مرد بکار برد وبرای مرد ضمیر زن .اشکالی ندارد ؛ میزان به اعتبار چه جیزی است که شرحش را فرمود . مسالةٌ: اگر شخص در بین نماز میت اقتدا کند ؛ از همانجا با امام تکبیر اول راگفته وبعد از آن ذکر صلوات بر پیغمبر ص را گفته وبقیه تکبیرات را با امام می گوید ؛ نمازجماعت که تمام شد ، به تعداد کسری تکبیرات که نرسیده بوده خودش بطور فرادی گفته وعدد تکبیرات را به 5 میرساند . ( رک : منهاج سیستانی 1/110) « صورت نماز به مذهب حنبلیان وشافعیان» مساله 1557تا... المغنی ابن قدامه : تکبیر اول – قرائت حمد بطور آهسته .   تکبیر دوم – صلوات بر پیغمبر ص . سوم- دعا برای میت ؛ والدین او وتمام مسلمین .   تکبیر چهارم  ودادن سلام . گویند رسول الله ص فرمود : " اذا صَلیتم علی المیت فاَخلصِوا له الدعاء " سوال : چرا اهل سنت در نماز میت ؛ سوره حمد را می خوانند ؟ ج= در قبل آوردیم که در روایات ماهم سوره ی حمد وارد شده ،لیکن روایت را حمل بر تقیه کرده اند ؛ هر چند که قول به مکروه بودن هم وارد شده است . ( قول طوسی) چیزی که مهم است ؛ اجماع علمای امامیه بر این شکل نماز میت مرسوم است . واما اهل سنت اصولاً نماز میت را بر خلاف ما ، واقعاً نماز میدانند وگویند که پیغمبر ص فرمود : " لا صلاة لِمَن لَم یَقرا ِباُمّ القران " ولانها صلاةٌ یجبُ فیها القیام فَوَجَبَت فیها القراءة ُ ، کساِئرِ الصَلوات .   ( المغنی لابن قدامه 2/370) بدلیل وجوب قیام در این نماز ، حمد را هم واجب دانند . زیرا قیام با قرائت توام است. البته اخبار وارده از طرق عامه هم مؤید گفتار خود می آورند ( من کونها صلاة ً) سوال : ذکر صلوات اهل سنت چگونه است ؟ ج= اللهم صل علی محمد وعلی آل محمد کما صلیتَ علی آل ابراهیم انک حمید مجید . وبارک علی محمد وعلی آل محمد کما بارکت علی آل ابراهیم انک حمید ٌ مجید"    المغنی لابن قدامه 1/579 سوال : خود پیغمبرص در نمازها چگونه صلوات می فرستاد ؟ ج= همین ذکری که ابن قدامه عنوان کر د . بدون هیچگونه تغییری ائمه ی حدیث اهل سنت در کتب معتبر خویش از پیغمبر ص نقل کرده اند . رک : صحیح مسلم 1/305-  سنن ابن ماجه 1/293-  سنن ابی داوود 1/257 و سنن ترمذی 1/306و....                        شیخ محی الدین النووی از بزرگان شافعیه در کتاب « المجموع » می نویسد ؛ از پیامبر ص سوال کردند که چگونه بر شما صلوات بفرستیم ؟ ومعظم له در جواب همین ذکر صلوات را که نقل کردیم ؛  به اصحاب تعلیم دادند .   3/464 اهل سنت در باب این جمله ی نماز میت " اللهم انا لا نعلم منه الا خیراً وانت اعلم به منا " گویند ، اگر در گفتن این جمله صادق نباشی حرام است . مثلاً میت آدم خوبی نبوده وتو این جمله را بگوئی ، ایشان با استناد به خبر نبوی " لا تقل الا ما تعلم " این فتوا را میدهند . ( رک : المغنی لابن قدامه 2/372- کنز العمال 15/607ح42409) ( 1562 ) فَصْلٌ : وَقَوْله : لَا نَعْلَمُ إلَّا خَيْرًا إنَّمَا يَقُولُهُ لِمَنْ لَمْ يَعْلَمْ مِنْهُ شَرًّا ، لِئَلَّا يَكُونَ كَاذِبًا . اهل سنت ؛ نماز میت را بر کسی که به بیت المال خیانت کرده ویا انتحار نموده جایز نمی دانند ، البته حنبلیان این نهی را متوجه امام اعظم دانسته وبرای سایر الناس مجاز دانند . در مقابل ؛ شافعیان ؛ مالکیان وحنفیان چنین فتوائی نداشته ونماز میت را بر هرکسی که مسلمان باشد ؛ واجب دانند . قال النووی : " من قتل نفسه او غل فی الغنیمة یغسل ویصای علیه عندنا ؛ وبه قال ابو حنیفة ومالک وداوود وقال احمد لا یصلی علیهما الامام وتصلی بقیة الناس "    المجموع 5/267 ابن قدامه گوید : ( 1670 ) مَسْأَلَةٌ ؛ قَالَ : ( وَلَا يُصَلِّي الْإِمَامُ عَلَى الْغَالِّ مِنْ الْغَنِيمَةِ ، وَلَا عَلَى مَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ ) الْغَالُّ : هُوَ الَّذِي يَكْتُمُ غَنِيمَتَهُ أَوْ بَعْضَهَا ، لِيَأْخُذَهُ لِنَفْسِهِ ، وَيَخْتَصَّ بِهِ . فَهَذَا لَا يُصَلِّي عَلَيْهِ الْإِمَامُ ، وَلَا عَلَى مَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ مُتَعَمِّدًا . وَيُصَلِّي عَلَيْهِمَا سَائِرُ النَّاسِ .نص ّ َ علیهما احمد  »   2/418 اقول : در مکتب امامیه ع نماز میت بر هر مسلمانی ولو اینکه خودکشی کرده باشد ، واجب است . « الصلاة علی الصغار» سوال : فیمن یصلی علیه ؟ یعنی : بر طفل از چه سنی نماز میت واجب است ؟ ج= در مکتب اهل بیت ع ؛ طفل با کامل شدن 6سال تمام .در خبر وارد است که ، سئل ابوجعفر ع : متی یجب الصلاة علیه ؟ فقال : اذا عَقَلَ الصلاة . وکان ابن ست سنین "   وسائل الشیعه 3/95 در خبر ی از امام صادق ع هم فرمودند که " ابن ست سنین " نکته : پیغمبر ص فرمودند: " صلوا علی من قال لا اله الا الله " اهل سنت به استناد این خبر وخبر دیگر: " صل علی من مات من اهل القبله وحسابه علی الله "؛ گویند بر اطفال در هر سنی نماز میت واجب است .لیکن بدین شرح : شافعیه ومالیکه گویند ؛ هر گاه طفل زنده بدنیا آید مشمول ارث ونماز میت میشود . حنفیه وحنابله گویند ؛ کافی است 4ماهه بدنیا بیاید . ولو مرده زائیده شود ؛ مشمول نماز میت میشود . عبد الکریم الرافعی فقیه سنی در کتاب « فتح العزیز» گوید : نماز میت بر چه کسی واجب است ؟ ج= " وهو کل میت لیس بشهید"    ج5ص144 لهذا فقه شیعی به تبع روایت امامین صادقین ع ، نماز را بر طفل 6ساله واجب میداند والا حداقل سن میت را پیغمبر ص نفرموده اند .   « نماز میت شخصی که بر دار آویخته شده است » مدرک حکم : نماز امام صادق ع بر پیکر عویش ، شهید زید بن علی بن الحسین علیه اسلام کلینی در کافی چنین نقل می کند : 4646 - 2 - علي بن أبراهيم [عن أبيه]، عن أبي هاشم الجعفري قال: سألت الرضا (عليه السلام) عن المصلوب فقال: أما علمت أن جدي (عليه السلام) صلى على عمه (2) قلت: أعلم ذاك ولكني لا أفهمه مبينا، قال: ابينه لك إن كان وجه المصلوب إلى القبلة فقم على منكبه الايمن وإن كان قفاه إلى القبلة فقم على منكبه الايسر فإن بين المشرق والمغرب قبلة وإن كان منكبه الايسر إلى القبلة فقم على منكبه الايمن وإن كان منكبه الايمن إلى القبلة فقم على منكبه الايسر وكيف كان منحرفا فلا تزايل مناكبه (3) وليكن وجهك إلى ما بين المشرق والمغرب ولا تستقبله ولا تستدبره البتة، قال وأبوهاشم: وقد فهمت إن شاء الله فهمته والله » 3/215   علامه مجلسی در مرآة العقول این حدیث را « صحیح » می داند .    14/162 شهید اول در « الذکری » در شرح وتفصیل کیفیت نماز خواندن بر مصلوب چنین می فرماید : "قال الشهيد في الذكرى: وانما يجب الاستقبال مع الامكان فيسقط لو تعذر من المصلى و الجنازة كالمصلوب الذى يعتذر انزاله كما روى ابوهاشم الجعفرى وهذه الرواية وان كانت غريبة نادرة كما قال الصدوق، واكثر الاصحاب لم يذكروا مضمونها في كتبهم إلا انه ليس لها معارض ولا راد وقد قال ابوالصلاح وابن زهرة يصلى على المصلوب ولا يستقبل وجهه الامام في التوجه فكانهما عاملان بها. وكذا صاحب الجامع الشيخ نجيب الدين يحيى بن سعيد والفاضل في المختلف قال: إن عمل بها فلا بأس. وابن ادريس نقل عن بعض الاصحاب ان صلى عليه وهو على خشبته استقبل وجهه المصلى ويكون هو مستدير القبلة ... "  مطلب طولانی است .     الذکری ص 61 وایضا در ذخیرة المعاد سبزواری 2/331 و الحدایق بحرانی 10/422 البته زمان وجوب برای نماز میت بعد از غسل وکفن است که فرمودند : " ولا الصلاة علیه الا بعد تغسیله وتکفینه " قال فی العروه : " یشترط ان تکون بعد الغسل والتکفین ؛ فلا تجزئ قبلهما ولو فی اثناء التکفین "   1/281 سید در مسئله 14 می فرماید : " اذا صلی احد علیه معتقدا بصحتها بحسب تقلیده او اجتهاده لا یجب علی من یعتقد فسادها بحسب تقلیده او اجتهاده . نعم ؛ لو علم علما قطعیا ببطلانها وجب علیه اتیانها وان کان المصلی ایضا قاطعا بصحتها "   1/291   نکته : مراجع فعلی می فرمایند در چنین حالتی آن شخصی که مطمئن است نماز غلط خوانده شده باید اعاده کند . مسئله : اگر میت وصیت کرده باشد که نماز م را فلان شخص بخواند ؛ باید به وصیت او عمل کنند ولی از آنجائی که شارع حق تقدم تجهیزات میت را به اولیای میت واگذار کرده ودر اینجا تزاحم حقّین بوجود می آید احوط استیذان است . اولیای میت هم در طبقه اول ، مثلا پسران میت همه باهم مساوی هستند مگر اینکه یک نفر افقه باشد . در هر صورت کسی که قرار است امام جماعت نماز میت باشد باید شرایط امامت را واجد باشد . خواه ولی میت ویا غیر آن .      { من الله التوفیق }
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و سوم خرداد 1389ساعت 18:33  توسط محمدرضا فروزان  |