X
تبلیغات
فرهنگی

فرهنگی

معارف اسلامی و احکام فقهی

حدیث لولاک

« بسم الله الرحمن الرحیم »

 

عنوان مقاله : شرح حدیث لولاک و خبر لولا فاطمه

محقق : محمد رضا فروزان – جلسه مکتب القرآن فجر بروجرد

کلید واژه گان : لولاک ؛ لولا فاطمة ؛ خلقتکما , النقطة ؛ بالباء .

 "لولاک لماخلقتُ الافلاک"        جامع الاسرار سید حیدر آملی ص381

قال شیخ سید حیدر آملی :" عین الله هو الانسان الکامل المتحقق بحقیقة البرزخیة الکبری ؛ لان الله تعالی ینظر بنظره الی العالم ؛ فیر حمه بالوجود ؛ کما قال : «لولاک لما خلقت الافلاک »     جامع الاسرار آملی ص380

 حدیث « لولاک »  در منابع شیعی وسنی وارد شده وبزرگان فریقین تلقی به قبول کرده اند .

(رک: شرح اصول کافی 9/61؛ مناقب ابن شهر آشوب 1/186؛ المیزان 10/152وینابیع المودة 1/24)

 در خبر مشابه دیگری هم دارد که : « یا محمد لولاک ما خلقتُ الجنة ولولاک ما خلقتُ النار »                                                                                  

( کشف الخفاء – العجلونی ج1ص46)  .

بعض دانشمندان در شرح حدیث « لولاک لما خلقت الافلاک » گویند :

غرض از خلقت افلاک رسیدن به کمال لایق است .واین کمال میسور نشود الا به نبوت ودر ادامه آن امامت.

در خبر مروی از امام باقر ع که فرمود:

" الکمال کل الکمال ؛ التقه فی الدین والصبر علی النائبة وتقدیر المعیشة "    کافی 1/32

  حضرت سه چیز را نشان کمال انسان گفتند : تفقه دینی – علم – صبر بر مشکلات – اخلاق – اندازه گیری در دخل وخرج – اقتصاد – حاصل میشود ؛ دین ودنیا . اینها در پرتو تعالیم پیغمبر ص وخلفای معصوم اوست

                                                                                   

قال الله تبارک وتعالی:   « یابن آدم خلقت ُ الاشیاء لاجلک وخلقتک َ لاجلی »  تفسیر سید مصطفی 4/386

یعنی : ای پسر آدم دنیا را بخاطر گل روی تو خلق کردم وتو را فقط برای خودم .

در حدیث دیگری  که شیعه وسنی آنرا نقل کرده اند فرمود : فلولا محمد ما خلقت آدم  وما خلقت الجنة والنار "

  رک: بحار 11/181و الغدیر 5/435و مستدرک الحاکم 2/615و سبل الهدی والرشاد 1/74وینابیع 2/337

علی المنقول قال تعالی :" خلقت العالم لکم – ای انسان – وخلقتکم لاجلی – وتو را مال خودمی "

درحدیث شریف کساء منقول از جابر است که :

"انی خلقت سماءمبنیة ولاارضاًمدحیة ولاقمراًمنیراولاشمساًمضیئة ولافلکاًیدورولابحراًیجری وفلکاًیسری الالاجلکم ومحبتکم ."

دقت بفرمائیددرمواردفوق الذکرنکته ای رااشاره می کنندکه خلقت عالم بخاطرذوات مقدسه معصومین  ع است .اماسرآن چیست ؟ چه معنائی دارد این بخاطر تو بودن ؟

اقول :منظوررسیدن به کمال معرفت وعبادت خداست که نهایت آن رستگاری ورسیدن به خداازطریق این مصابیح مقدسه است .قال تعالی :" وان اعبدونی هذا صراط مستقیم "   یس  61

ملاصدرای شیرازی درمفاتیح الغیب ص 14گوید:

"لولاک لماخلقت الافلاک فخلق الله الافلاک والارکان لاجل الانسان ،کل ذلک لان یکون آلاتاًمستملة لسفره ودواعی لعروجه الی موطنه ومستقره  فهوثمرة شجرة الوجود.( انا لله وانا الیه راجعون)

خلق لاجله الکل وخلق هولاجل الملک المعبود." قال تعالی :" وما خلقت الجن والانس الا لیعبدون"  ذاریات 56

ای  :لیعرفون وفي الحدیث القدسی فخلقت الخلق الاعرف .   ( شرح الاسماء الحسنی ملا هادی 1/189)

علت غائی ازخلقت عالم ،رسیدن به کمال مطلق است .این امرمیسرنمی شودالابه وجودذوات مقدسه معصومین (ع)که مقتدای خلق هستند.            «  فبهداهم اقتده »     انعام 90

پیامبر(ص)؛خاتم تمام کمالات است ،همانطورکه شریعت اوخاتم شرایع ومکمل آنهاست ؛

"انی بعثت لاتمم مکارم الاخلاق ".(پیامبرص)      مکارم الاخلاق الطبرسی  / 8  

 

خداوندفرمود:بخاطرتوافلاک راخلق کردم ،یعنی ازطریق توبایدبه کمال برسند،تومیزان ومعیارهرکمالی .

درآیه ای فرمود"افحسبتم انماخلقناکم عبثاثم الینالاترجعون "       مومنون آیه 115                                              

   احمد غزالی در یکی از آثار خود حدیث را چنین نقل کند , قال تعالی :" یا محمد لولاک لما خلقت الکون"  

                                                

اگرعلت غائی عالم رسیدن به کمال باشدکه هست ،بایدمقتدائی داشته باشدکه کمال مطلق بوده وهادی سبل باشد.

پیامبر(ص)هم اکمل تمام هادیان سبل صلاح ورستگاری است که بعدازایشان اهل بیت اومقتدای سالکان هستند.

قاعده به ما گوید , هر مسؤلی جانشین می خواهد = امامت . امامان فرزندان فاطمه ع هستند = منشاء امامت .!

پیامبرفرمود:«اول ماخلق الله نوری » .اول چیزی که خلق شد نور پیغمبر ص بوده است ( اصول کافی)

اول نورپیامبربودکه خلق شدوپس ازاوذوات مقدسه اهل بیت(ع)؛ وپس ازایشان خداونداراده خلق عالم نمود.حکمت بالغه ذات اقدس الهی ایجاب می کندکه عالم درسیرتکاملی خویش پیروراه معصومین (ع)باشد.هرچندکه پیامبر(ص)وذوات مقدسه ازنظرزمانی درزمان بعدازانبیاء سلف قرارگرفته اندامااکمل ایشان بوده وحتی الگوبرای ایشان هستندکه فرمود:  « کنت ُ نبیاً وآدم بین الماء والطین »

عظمت ایشان ازآنجابرماروشن است که علی (ع)فرمود:

"کنت مع جمیع الانبیاءسرّاومع خاتمهم جهرا"       ( عوالی اللئالی 4/124)

ابن عساکر در تاریخ مدینه دمشق ج3ص518خبری را نقل کند که بدین مضمون است ؛ جبرئیل به نزد پیغمبر ص آمد وگفت , خداوند فرمود: ای محمد ! دنیا را بخاطر تو آفریدم .

« هبط جبرئیل علی النبی –ص – فقال : ان ربک یقول لک : [ ...] لولاک ما خلقت الدنیا » .

صاحب کتاب سبل الهدی والرشاد هم در ج 1ص75 همین خبر را از تاریخ ابن عساکر نقل میکند .

سوال : عده ای از اهل سنت با خبر « لولا لما خلقت الافلاک » مخالف بوده وگویند با آیه 12 سوره طلاق

در تضاد است , آنجائی که فرمود : " الله خلق سبع سماوات ومن الارض مثلهن یتنزل الامر بینهن لتعلموا ان الله علی کل شئ قدیر وان الله قد احاط بکل شئ علما ً "    ( مجموع فتاوای 2/40) البته عده ای از ایشان هم گویند :« لکنه معناه صحیح وان لم یکن حدیثاً »       مجموع فتاوا ی 2/40

نگارنده در جواب چنین گوید :

اتفاقاً از کلمه « لتعلموا» میتوان به این نتیجه رسید که آفرینش رسول الله ص ؛اصل خلقت است . چرا؟

چون که خداوند در آیه 44 سوره نحل فرمود : " وانزلنا الیک الذکر لتبیّن للناس ما نزل الیهم ولعلهم یتفکرون"

 اگر پیغمبر نباشد چه کسی آیات را برای مردم تبیین کند ؟ اگر آفرینش برای رسیدن به کمال است ؛ اگر خلق جنّ وانس برای عبادت است ؛ چه کسی راه را بیاموزد ؟ کلاس وکتاب و ابزار آماده , معلم نباشد چه میشود؟

 پس میتوان از قران استفاده واستنباط کرد که اگر پیغمبر نبود , خلقت عبث بود . خداوند خود فرمود :

" سخر لکم ما فی السماوات والارض جمیعاً " فلسفه وجودی خلقت برای انسان است واین انسان محتاج هدایت

چه زیبا سروده ؛ فقیه فیلسوف وفیلسوف فقهاء , شیخ محمد حسین غروی اصفهانی معروف به کمپانی :

فرموده با شانت ایزد پاک                  لولاک لما خلقت الافلاک

مولوی هم در دفتر پنجم سراید :

با محمد بود عشق پاک جفت                       بهر عشق اورا خدا لولاک گفت

گر نبودی بهر عشق پاک را                     کی وجودی دادمی افلاک را

عارفان شیعی وسنی در کتب مبسوط عرفانی از حدیث «لولاک لما خلقت الافلاک » استفاده شایانی می برند .

شیخ محی الدین عربی در فتوحات مکیه از این خبر بعنوان حدیثی که بر سر زبانهاست یاد میکند وگوید:

" ذهب الیه بعض الناس للحدیث المروی ان الله یقول :

لولاک یا محمد ما خلقت سماء ولا ارضاً ولا جنة ولا ناراً "    فتوحات ج1ص137

قیصری در شرح فصوص الحکم می گوید :

همانطوری که پیغمبر –ص – خاتم پیامبران است , فاتحه وجود هم هست . کما قال الله عزوجل :

" لولاک لما خلقت الافلاک "   ص120و352

کاشانی هم در شرح فصوص با استناد به آیه 107انبیاء " وما ارسلناک الا رحمة للعالمین " گوید :

 

فان الرحمن الذی هو مظهره عام الفیض بالنسبة الی الکل فصح قوله : لولاک لما خلقت الافلاک "  ص338

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بسم الله الرحمن الرحیم

خبر لولا فاطمة ...

قال تعالی :لولا ک لما خلقت الافلاک ، لولا علی لما خلقتک ولولا فاطمه لما خلقتکما "

( رک : مستدرک سفینه 3/169و 8/243 و مجمع النورین شیخ مرندی ص14,

اسرار فاطمیه /18وشفاء الصدور ابوالفضل تهرانی ص225).

بعض دانشمندان حدیث فوق را جزء حدیث معراج دانسته ودر اول آن « یا احمد » را می آورند.

نکته : در متن خبر معراج موجود در کتاب « سرّ الاسراء » پهلوانی , این حدیث وجود ندارد .

 

در خبری دارد که خداوند با اشاره به نور ذوات مقدسه به آدم ع فرمود : " لولاهم ما خلقتک "

                                  معانی الاخبار صدوق ص124

صدوق در علل 1/5 وقندوزی حنبلی در ینابع 3/378 بعنوان خبرنبوی ص چنین نقل کنند :

" یا علی لولا نحن ما خلق الله آدم ولا حواء ولا الجنة ولا النار "

یا علی ؛ اگر ما نبودیم خداوند آدم وحوّا وبهشت ودوزخ را خلق نمیکرد .

حدیث معروفی است بنام حدیث الثقفی ؛ وشهادة الشجرة . در جوامع روائی شیعی ثبت است . شخصی بنام حارث بن کلدة الثقفی به پیغمبر ص نسبت جنون داد ( العیاذ بالله ) . حضرت فرمود ؛ کارهای تو نشان از جنون دارند . تا زمانی که صدق وکذب دعوت من برتو مبرهن نشده چرا نسبت جنون میدهی ؟ حارث گفت ؛ اگر راست می گوئی این درخت را فرمان ده تا بنزد تو آمده وبه رسالت تو شهادت دهد .( آن درخت بسیار تنومند بوده ودر عمق زمین ریشه دوانیده بود ) حضرت به درخت اشاره کرد « واشار الیها» بلافاصله درخت با تمام اصول وشاخ وبرگ به خدمت پیغمبر ص رسید .وگفت " انا ذا یا رسول الله [ صلی الله علیک ] ما تامرنی ؟ فقال لها –ص- : دعوتک لتشهدی بالنبوة بعد شهادتک لله بالتوحید . ثم تشهدی بعد ذلک لعلی علیه السلام هذا بالامامة وانه سندی وظهری وعضدی وفخری ولولاه ما خلق الله شیئاً مما خلق "

                       حلیة الابرار بحرانی 1/163؛ تفسیر منسوب به امام عسگری ص169وبحار 17/317

شاهد ما بر سر جمله « ولولاه – علی ع – ما خلق الله شیئاً مماخلق »  است .

خبر دیگری را بزرگان محدثین شیعه از امام صادق ع در رابطه با توبه کردن حضرت آدم ع نقل میکنند که آدم ع به مقام  14 معصوم ع توجه کرده واز خدا دلیل فضیلت ایشان را جویا شد . خداوند در جواب فرمود :

"لولاهم ما خلقتکما" اگر اینان نبودند شما را خلق نمیکردم.

( رک : المحتضر – سلیمان حلی متوفی قرن 9/ ص 161؛ جواهر السنیة حرعاملی ص255و بحار 26/320)

دقت کنید که ضمیر جمع «هم » به اسامی ذوات مقدسه رگشت دارد که نام حضرت فاطمه ع جزء آنهاست .

 

برای فهم درست خبر به شرح ذیل توجه مبذول دارید :

قیل : ان الوجود ظهر من "باء" بسم الله الرحمن الرحیم کما ورد ذلک فی الاحادیث ." با لباء ظهر الوجود وبالنقطة تمیز العابد من المعبود " کما قال النبی ص :"لولا علی لم یعرف المومنون من بعدی ".   

رک جامع الاسرار آملی و فتوحات المکیة

قال علی :" انا النقطة تحت الباء "

لا نه کنقطة بالنسبة الی تعین الاول الذی هو النور الحقیقی المحمدی لقوله ص " اول ما خلق الله نوری وقال انا وعلی من نور واحد .لذا پیامبر ص کالباءاست وعلی ع کالنقطة تحتها .

                                        جامع الاسرار سد حیدر آملی  ص411

لان الباء لا تعین الا با لنقطة ، کما ان النبی لا یتکمل الا با لولایة ومن هنا لولا علی لما خلقتک .

 وجود وظهور " با " از ترکیب خط و نقطه است .

شیخ محی الدین عربی در فتوحات مکیه ج2ص135خبر « انا النقطة تحت الباء » را در حق شبلّی میداند . به شبلّی گفتند : ما انت ؟ فقال : انا النقطة تحت الباء » . وسپس در باب « ب» که چه معنائی دارد می نویسد :

( ب) باء المصاحبة للموجودات من حضرة الحق فی مقام الجمع والوجود . ای : بی ( بالباء) قام کل شئ وظهر.

ابو حامد غزالی هم در احیاء علوم ج11ص16 همین خبررا نسبت به  شبلّی را نقل میکند .

 قال النبی ص " انا وعلی ابوا هذه الامة "     علل الشرایع 1/127

کما قال " الیوم اکملت لکم دینکم ...             مائده 3

آری ؛ لولا علی ما خلقتک , نشان از برتری علی ع بر رسول الله ص ندارد . اشاره به نقش امامت در حفظ دستاورد های نبوت است . امامتی که تداوم بخشنده ی رسالت است .

 اگر نبود امامت ؛ رسالت از میان می رفت . اگر نباشد فقاهت ومرجعیت ؛ معالم دین از میان میرود . شما بنگرید به آیه : " اطیعوالله واطیعوا الرسول واولوالامر منکم "   59 نساء

ویا آیه :" واذا جاء هم امر من الامن او الخوف اذاعوا به ولو ردوه الی الرسول والی اولی الامر منهم لعلمه الذین یستنبطونه منهم ولولا فضل الله علیکم ورحمته لاتبعتم الشیطان الا قلیلا ً "     83  نساء

ارزش واعتبار وقداست امامت وفقاهت واجتهاد از درون این آیات بخوبی نمایان است . و آیات نفر وسوال .

والا شخص علی ع خودش فرمود : " انا عبد من عبید محمد "  من بنده ای از بندگان محمد-ص- هستم .

                                         کافی 1/90

عارف نامدار ملا عبد الصمد همدانی در کتاب گرانسنگ " بحر المعارف " ج3ص338 از ریاض السالکین نقل کند که پیغمبر ص فرمود : " لولا انا وانت یاعلی ؛  ما خلق الله الخلق "

در صفحه 236 از همین مجلد سوم چنین می نویسد : " وقال تعالی : لولا علیٌ ما خلقت جنتی ولولا النبیون ؛ لان النبیین جاءوا بالشرایع , والشرایع فرع الدین والتوحید اصله ؛ والفرع مبنی علی الاصل , والاصل مبنی علی الولایة ؛ فالاصل والفرع مبنی علی الدین , والدین مبنی علی حب علی ّ "

[ اقول : اگر کلام امام باقر ع را که فرمود : ولو یناد بشئ کما نودی بالولایة " در کنار این مطلب گذاشته وهر دو را باهم بکاوید ؛ سرّ لولا علی " هویدا گردد. بل اظهر من الشمس شود . فتدبّر .فتامل .

 

اما سر شق سوم حدیث : لولا فاطمه ... [ ام الائمة علیهم السلام ]

وهی بقیة النبوة ولولا ها لما قام بعد النبی ص للدین عمود .

لان صلاح العالم  انما یکون وینطلق من ابناءها ویکفی دلیلا ان یکون صلاح العالم واصلا ح الدنیا الیوم بواحد من ابناء فاطمه ع

کما قال فی الدعاء العشرات " وبیمنه رزق الوری وبوجوده ثبتت الا رض والسماء"

وایضا کما قال فی حدیث شریف الکساء:

"وعزتی وجلالی انی ما خلقت سماء مبنیة ولا ارضا مدحیة ولا قمرا منیرا ولا شمسا مضیئة ولا فلکا یدور ولا بحرًا یجری ولا فلکا یسری الا لا جلکم و محبتکم "

وهمچنین در موضع دیگری فرمود " هم فاطمة وابوها وبعلها وبنیها .

 با مقدم قرار دادن نام زهرا ع به سر عظیم لولا فاطمه اشاره کردند .  فتامل

دلیل دیگر: " ومن هنا جاء فی تعریف فاطمه ، انها لیلة القدر وان الذی یعرف حقها و قدرها یدرک لیلة القدر ویستوعب مفهوم هذه

الیلة العظیمة التی نزل فیها القران هدی للناس وبینات من الهدی والفرقان ، ولا یتحقق هذا لمعنا من وجود الهدایة والبینات الا بوجود الائمة ع من ابناء فاطمة والنتیجه "

انه لولا فاطمة لما کان هناک حکمة من وجود الاسلام "  ( به این قسمت زیاد دقت کنید )

یعنی اگر نبود فاطمه "تنتفی حکمة البعثة واذا لم یبعث النبی لم یوجد الوصی ." !  31/1/1390

فاطمه جان , ای کسی که شان آیت انا اعطیناکی ؛ ای کسی که لیلة القدر آل عبائی ؛ ای کسی که باید گفت :

فاطمة وما ادراک فاطمة !

در تفسیر فرات کوفی از امام صادق ع نقل کند که فرمود : " اللیلة فاطمة والقدر الله فمن عرف فاطمة حق معرفتها فقد ادرک الیلة القدر وانما سمیت فاطمة لانّ الخلق فطموا عن معرفتها " ص581وعلل صدوق 1/178

مردم از درک مقام فاطمه ع محرومند . او معصومه است وما عاصی .

چه کسی میتواند مقام کسی را که پیغمبر اسلام برایش قیام میکرد ؛ بشناسد .؟ قالت عائشة :

" ما رایت احداً اشبه برسول الله من فاطمة وکانت اذا دخلت علی النبی قام الیها وقبّلَهَا واجلسها فی مجلسه "

  ( رک: السنن الکبری 7/101؛ مستدرک حاکم 3/154؛ سنن الترمذی 5/361؛ بحار 37/71و...)

هرگاه فاطمه ع بر رسول الله ص داخل می شد , حضرت برای او قیام کرده , می بوسید وبر جای خود می نشاند .

 

یا فاطمة یا وجیهة ً عندالله اشفعی لنا عند الله

من الله التوفیق وعلیه التکلان

مکتب القران فجر بروجرد -  محمد رضا فروزان    

09369319570

 ۳۱/۱/۱۳۹۰

             

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه سی و یکم فروردین 1390ساعت 22:52  توسط محمدرضا فروزان  | 

ولایت مصرف صدقات

 

« بسم الله الرحمن الرحیم »

ولایت مصرف صدقات

گردآورنده : محمد رضا فروزان

مکتب القرآن فجر بروجرد

بتاریخ : 19/1/1390

کلید واژه : ولایت مصرف خمس وزکات , وجه الامارة ؛ مبنای رضایتی ؛ مبنای نیابتی .

ولایت در اینجا بمعنای سرپرستی وداشتن اختیار است .

قال فی الشرایع : ویجب علی الامام ان یُنَصِّبُ عاملاً لقبض الصدقات ویجب دفعها الیه عند المطالبة [ ...] ولا یجوز

للساعی تفریقها الاباذن الامام [...] واذا لم یکن الامام موجوداً دفعت الی الفقیه المامون من الامامیة فانه ابصر بمواقعها "

صاحب جواهر در شرح کلام محقق حلی گوید :

" فاوجبوا حملها الی الامام مع ظهوره ومع غیبته فالی الفقیه المامون من اهل ولایته ؛

لانه القائم مقامه فی ذلک وامثاله  "                                      ج15ص417

سوال : چرا باید خمس را بدست مرجع ویا وکیل او رساند ؛ واگر مالک خودش هزینه کند مجزی نیست؟

جواب : اولاً در باب زکات؛ مالک اختیار کامل داشته ومیتواند صد درصد زکات متعلقه را به صلاحدید خودش هزینه کرده و برئ الذمه شود .( دلیل آنهم آیه 110بقره است : <اتوالزکاة> خطاب به مکلفین است)

 مشکل در خصوص سهم امام ع در خمس ویا به نظر بعض مجتهدین , حتی در سهم سادات است که مالک اختیار نداشته وباید از مرجع خودش اجازه بگیرد .

در این چند سطر ما بحول وقوه الهی چند خط از فتاوای مجتهدین وروایات معصومین در این راستا نقل کرده وبرای دوستداران مسائل دینی نکات مبهی را روشن میسازیم .

بیان این نکته ضروری است ؛ در صورتی که فقیه خمس وزکات را مطالبه کند ؛ رساندن بدست او واجب بوده ودر اینحالت اگر مالک خودش هزینه کند از او ساقط نمیشود . این مهم در فتوای شیخ انصاری چنین است :

« لو طلب الامام او نائبه الخاص او العام الزکاة فلم یجبه ورفعها هو بنفسه فهل یجزی او لا؟

قولان ؛ اصحهما انه لا یجزی . »          کتاب زکات ص356

بعض بزرگان فقه , این فتوای شیخ را مبنی بر وجوب رجوع قبول ندارند وگویند مستحب است . مثلاً فاضل نراقی در مستند الشیعه گوید : «لو طلبها الفقیه لا یجب الدفع الیه الا اذا کان الراجح عنده وجوب الدفع الیه وکان رب الزکاة مقلد اً له »        ج 9ص350یعنی مالک واقعاً وجوب رجوع را احراز کند ومقلد این فقیه هم باشد .

شیخ طوسی هم در خلاف گوید :

 " اذا طالب الامام بها وجب دفعها الیه ؛ وان لم یطالب واخرج بنفسهِ اجزاءه "    ج2ص51

 

واما معنای  کلام محقق حلی که در ابتدا آوردیم چنین است :

بر امام واجب است که مامورانی برای جمع آوری صدقات اعزام داشته وبر این ماموران واجب است که اموال جمع آوری شده را بدست امام ویا فقیه مورد اطمینان رسانده واز مصرف خود سرانه خودداری کنند .

کلام صاحب جواهر هم ؛ همین معنا را القاء میکند .

در روایات هم وارد شده که معصومین علیهم السلام دستور داده اند تا صدقات را به ایشان برسانند . البته در بعض اخبار هم اجازه داده اند که شیعیان خودشان خرج کنند . ( اصولاً زکات ونه خمس )

امام رضا ع فرمود: "ان الخمس عوننا علی دیننا وعلی عیالاتنا وعلی موالینا ... فلا تزووه عنّا " کافی 1/548

خمس یاری کننده دین ماست ؛ عیالات ما ودوستان ما , آنرا از ما دریغ نکنید .

در جای دیگر فرمود : " الخمس لله وللرسول ولنا "    کافی 5/43

امام باقر ع فرمود : " فان لنا خمسه ولا یحل لاحد ان یشتری من الخمس شیئا حتی یصل الینا حقّنا " کافی 1/545

خمس مال ماست . برای هیچ کس حلال نیست چیزی را بخرد که خمس پول آنرا نداده است . اول تخمیس بعد خرید

آری , از این اخبار وامثال آن که در وسائل الشیعه وارد شده ؛ لزوم اعطای صدقات واجب به امام ع ودر غیاب امام به فقیه مامون استفاده میشود . گفتیم که در سهم سادات هم عده ای با گفتن « احتیاط واجب»

لزوم اعطای سهم سادات را هم عنوان میکنند , زیرا در خبر هم وارد شده که امام ع مسول تامین هزینه سادات فقیر  است . فلذا لزوماباید جمع آوری منابع هم در اختیار او باشد .

سید هادی میلانی گوید :

" والذی یظهر من الروایات المستفیضة انّ سهام السادة لیست ملکاً لهم ولا حقاً لهم , بل الخمس کله للامام ع یعطیهم منه علی قدر کفایتهم ؛ فهم مستحقون و مستاهلون لذلک ؛ لا انّهم یستحقون سهامهم من الناس "

یعنی ؛ سهم سادات نه حق ونه ملک سادات است ؛ بلکه همه خمس ملک امام ع است . وآن حضرت به اندازه نیاز در اختیار سادات قرار میدهد. سادات فقیر مستحق دریافت بهره ای از خمس هستند ولی حق دریافت از مردم را ندارند.میرزای قمّی در خصوص سهم امام ع وسهم سادات معتقد بوده که همه ی خمس به سادات تعلق دارد .

جامع الشتات ج1ص11

 

« تشریح مبنای رضایتی ونیابتی »

در میان فقهاء شیعی در خصوص دخل وخرج صدقات – خمس – دو دیدگاه وجود دارد ,

اول , دیدگاه رضایتی است . طرفداران این مبنا گویند ؛ اگر مالک خمس ؛ آنرا در راهی هزینه کند که یقیناً مورد رضایت امام زمان ع باشد , مجزی بوده وبری الذمه میشود .

ولی در دیدگاه نیابتی گویند , خمس باید بدست مرجع رسیده واو با توجه به اینکه اعرف بمواقع هزینه هست

باید سکاندار هزینه باشد ونه مالک . در حال حاضر این دیدگاه مورد فتوای فقهاست . وبا عنایت به فتوای شیخ انصاری که فرمود ؛ اگر مالک هزینه کند از عهده او ساقط نمیشود .( در صورت مطالبه فقیه )

مقدس اردبیلی در خصوص پرداخت صدقات به فقیه گوید :

وانه خلیفة الامام فکان الواصل الیه ، واصل الیه علیه السلام "       مجمع الفائده 4/205

آغا رضا در مصباح الفقیه گوید : " اذ بعد فرض فی النیابة یکون الایصال الیه بمنزلة الایصال الی الامام ع " 3/160

البته دیدگاه رضایتی هم برای خودش صاحبان بزرگی دارد , لیکن در بحث فقهی ونه در اصدار فتوا !

برای مثال ؛ صاحب جواهر گوید :

" لو لا وحشة الانفراد عن ظاهر اتفاق الاصحاب لامکن دعوی ظهور الاخبار فی ان الخمس جمیعه للامام ع وان کان یجب علیه الانفاق منه علی الاصناف الثلاثة الذین هم عیاله ؛ ولذا لو زاد کان له علیه السلام , ولو نقص کان الاتمام علیه من نصیبه وحللوا منه من ارادوا "        16/155

اگر بیم از تک روی ومخالفت با وحدت کلمه اصحاب نبود ؛ ممکن بود که ادعا شود : از ظاهر روایات استفاده میشود : همه خمس از آن امام است .

 هر چند امام بایدهزینه زندگانی سه گروهی که به منزله عیالات اوهستند ؛ تامین کند . .

( شاهد ما بر سر این کلمه است که عدم ابراز صریح صاحب جواهر , ترس از مخالفت با اجماع است )

یعنی ؛ دیدگاه نیابتی , اجماع علماست .

واما نظر سید محسن حکیم از شرح عروه :

« فاذا احرز رضاه ع بصرفه فی جهة معینة جاز للمالک تولی ذلک بلا حاجة الی مراجعة الحاکم الشرعی کما عن غریة المفید وفی الحدائق المیل الیه لعدم الدلیل علی ذلک کما اعترف به فی الجواهر ایضاً »  9/285

آیت الله خوئی هم نظریه رضایتی را پذیرفته ولی در منهاج به دیدگاه نیابتی فتوا میدهد .

در شرح بر عروه می نویسد :

"یبقی الکلام فی ان المالک هل هو مستقل فی هذا التصرف او انه یتوقف علی مراجعة الحاکم الشرعی والاستیذان منه ؟ آیا مالک حق هزینه را دارد ویا باید اجازه بگیرد ؟

گوید : این بسته بوجدان مالک دارد , برهان ودلیل در کار نیست , اگر بین خود وخدا در موردی علم ویا اطمینان به رضایت امام ع دارد ، بی اشکال وبدون نیاز به مراجعه به حاکم شرع , می تواند هزینه کند زیرا پس از وصول به مقصد دلیلی بر لزوم مراجعه به حاکم نیست .    ص326 کتاب خمس

 

به نظر نگارنده دو دلیل بر عمل به دیدگاه نیابتی وجود دارد :

اول – اطمینان به حصول برائت ذمه        دوم – پرهیز از تشتت در دخل وخرج منابع مالی .

علی ع در نامه 25 که خطاب به یکی از عوامل جمع آوری زکوات نگاشته چنین می فرماید :

« انطلق علی تقوی الله – برو با تقوای الهی [...] – از مردم زکات را بگیر [ وارسال کن ] تا ما در میان مستحقان تقسیم کنیم . " لِنقسِمها علی کتاب الله وسنة نبیه (ص) " » 

شاهد ما بر سر جمله « لنقسمها علی کتاب الله » است . یعنی تقسیم صدقات جمع آوری شده را به خودش نسبت دهد

روی این حساب به خمس ؛ « وجه الامارة » گویند . بودجه ریاست وسرپرستی . علی ع در همین نامه 25 می فرماید :

 عباد الله ؛ ارسَلَنی الیکم ولی ُالله وخلیفتهُ لِآخُذَمنکم حق الله فی اموالکم ؛ فهل لله فی اموالکم حقٍ فتُؤدوه الی ولیه"

یعنی ؛ بسوی شما فرستاد م – خود را ولی خدا وخلیفه او معرفی میکند که نشان از وَلایت دارد – کسی را تا ازشما حق خدا را بستاند ؛ پس اگر در اموالتان چیزی از حق خدا هست برای ولی او ارسال کنید . فقهاء شیعه در ذیل بحث « یجب دفع الزکاة الی الامام علیه السلام اذا طلبها» این قسمت از نامه 25 را بعنوان مستند نقل میکنند .

( رک : وسائل 9/130؛ تهذیب طوسی 4/96, جواهر 15/154، منتهی 1/481؛ المقنعة /255؛ شرح معتزلی )

 

بنابراین شاید بتوان متقتن ترین دلیل پرداخت صدقات واجب به فقیه ومرجع را دو دلیل فوق الذکر نام برد، والا در راه انجام اوامر الهی ورسیدن به قرب حق تعالی واسطه نیاز نبوده ومباشرت در عمل ؛ ارزش وقداست دیگری دارد . در این خصوص کلامی بسیار متین از شیخ جواد مغنیه صاحب کتاب فقه امام صادق ع نقل می کنیم :

" ایشان از صاحب حدائق نقل کتد که در باب چگونگی مصرف سهم امام ع که آیا مالک اختیار دارد ویا مراجعه به مرجع تعیّن دارد , 14 قول از علماء منقول است . " الی اربعة عشر قولاً " وبعد گوید : اگر مالک خمس را در مواردی خرج کند که مرضیّ خداست ویا بتوسط کسی که حاکم شرع نیست ؛ اشکال دارد ویا خیر ؟

آیا رجوع به حاکم شرع لازم است ویا خیر؟ " او لابد من الرجوع الیه , بحیث اذا انفق شیئاً من سهم الامام بدون الترخیص منه لم یفرغ ذمته ؛ حتی ولو صادف الواقع ؟

الجواب : المشهور علی وجوب الرجوع الی الحاکم , ولکن هذا من المشهورات لا اصل لها ؛ ولا دلیل علیها من کتاب ؛ او سنة ؛ او عقل ؛ بخاصة اذا صادف الانفاق کله الواقعی ؛ مع نیة القربة المفروض تحققها ؛ بل قام الدلیل علی ضد وعکس هذه الشهرة [...] وافرادی همچون مفید ؛ فاضل بحرانی وسید محسن حکیم هم با این نظر موافقند

گویند ؛ نیابت فقیه از امام ع در قضاء وافتاء است ولا فی قبض الاموال "

در خاتمه بحث ؛ شیخ مغنیه گوید , اگر بگوئید که فقیه اعرف بمواقع مصرف است « ما تسلیمیم » !ج2ص120

جالبتر اینکه شیخ مغنیه در تفسیر کاشف 3/482 ذیل آیه خمس در باب چگونه ایصال سهم امام ع می فرماید :

" وما کان لله فهو للرسول وما للرسول فهو لقرابته وولی القرابة بعد النبی هو الامام المعصوم القائم مقام النبی ، فان وجد اعطی له ؛ والا وجب انفاقه فی المصالح الدینیة واهمها الدعوة الی الاسلام والعمل علی نشره واعزازه "

اقول : دقت کنید , بسان بحث فقهی که از او نقل کردیم , نامی از ایصال بدست حاکم شرع نمیبرد . !

 

محقق حلی در شرایع گوید : " یجب ان یتولی صرف حصة الامام فی الاصناف الموجودین ؛ من الیه الحکم بحق النیابة " یعنی , متصدی صرف سهم امام ع , مجتهد جامع شرایط برای فتواست .   1/138

سید جواد عاملی در مفتاح الکرامة گوید :

(من الیه الحکم ) هو فقیه نائب ومنصوب عن صاحب الامر ع ویدل علیه العقل والاجماع والاخبار "

یعنی ؛ بر قضیه مراجعه مالک به مجتهد که جانشین امام ع است ؛ عقل واجماع ونقل دلالت دارند .

صاحب جواهر از علامه مجلسی نقل کند که ایشان فرموده اند , اگر مالک خودش خمس را خرج کند " لم تبرء ذمته بل یجب علیه دفعها الی الحاکم , وظنی ان هذا الحکم جار فی جمیع الخمس "    ج16ص179

البته ؛ صاحب جواهر خیلی با این نظریه موافق نیست ولی ترس از مخالفت با مشهور باعث شده که ایشان هم با نظریه « نیابتی » همساز شود . ضمناً منظور مجلسی از « وظنی » اینست که اختیار تمام خمس – سهمین – با مجتهد است . بنظر نگارنده جالب است؛ فقهاء از مشهوری تبعیت  میکنند که بقول خودشان اصلی ندارد !

                       ( برای اطلاع از نظر علامه مجلسی به بحار ج69ص27 مراجعه کنید )

سید یزدی هم در عروه گوید :

" النصف من الخمس الذی للامام ع امره فی زمان الغیبة راجع الی نائبه ؛ وهو المجتهد الجامع للشرایط ؛ فلا بد من الایصال الیه او الدفع الی المستحق باذنه [...] لانه اعرف بمواقعه والمرجحات التی ینبغی ملاحظتها "

ودر باب سهم سادات گوید : " واما النصف الاخر الذی للاصناف الثلاثة – سهم سادات – فییجوز

للمالک دفعه الیهم بنفسه ؛ لکن الاحوط فیه ایضاً الدفع الی المجتهد او باذنه "

هر چند اختیار دارد ؛ لیکن در آن قسمت هم احتیاطاً به مجتهد برساند ویا با اجازه او به سادات فقیر بدهد .

آیت الله مکارم می فرماید , بلکه سهم سادات هم باید به اذن مجتهد باشد . « بل جمیعه علی الاحوط» .

در رساله عملیه عربی ؛ مسئله 1569گوید: لا یجوز اعطاء سهم السادة الی من ذکرناهم من السادة بدون اذن الحاکم الشرعی ( علی الاحوط وجوباً ).البته آیت الله مکارم می فرماید :

 « پرداخت به مرجع از باب حکم حاکم است نه از باب فتوا»( رک: سایت معظم له)

دلیل ایصال صدقات بدست امام ع ویا فقیه در صورت مطالبه ایشان هم آیه 103توبه است:

" خذ من اموالهم صدقة "

 

مجتهدینی که هزینه کردن سهم سادات را- علی الاحوط وجوباً- به اذن مرجع میدانند ؛ بدینقرار ند :

1- فاضل   2- امام ره  3- نوری  4- مکارم  5- بهجت  6- وحید خراسانی  7- شبیری زنجانی .

واما کسانی که مالک را مختار میدانند در اینباب : 1- خوئی  2- سیستانی  3- گلپایگانی 4- صافی  .

شیخ بهائی در جامع عباسی قائل است به اینکه ؛ مالک میتواند سهم سادات را خودش بالمباشره هزینه کند.ص102

شهید ثانی در شرح لمعه می فرماید : " ولیس له ان یتولّی اخراجهُ بنفسه ِ الی الاصناف مطلقاً " ج1ص271

یعنی ؛ مالک در سهم سادات هم اختیار هزینه کردن را ندارد . ولا لغیر الحاکم الشرعی ، فان تولاه ُغیرهُ ضمن"

جناب آیت الله سبحانی هم در باب سهم سادات گویند : بنا بر اقوی باید با اذن مجتهد جامع الشرایط هزینه شود.

 

نکته : بعض فقهاء گویند ؛ اگر شخصی بدون اجازه حاکم شرع ؛ سهم امام ع را به مصرف برساند درراهی که امام ع رضایت دارد ؛ مثل عمل بدون تقلید است که در صورت تطابق با واقع غالباً حکم به صحت می کنند .

علامه حلی در قواعد می فرماید , در زمان حضور امام ع , واجب است که خمس را بدست او برسانیم ودر زمان غیبت –ع- مالک در خصو ص سهم سادات اخیتار هزینه کردن را دارد ؛

 ودر باب سهم امام ع " انما یتولی قسمة حقه علیه السلام الحاکم "         قواعد 1/366

عبد الکریم رافعی ازعلماء عامه در کتاب فتح العزیز ج5ص520در باب ایصال صدقات بحث مفصل دارد.

 

نکاتی از تفسیر آیه خمس وتبیین سهمین :

عده ای معتقدند که آیه به شش سهم تقسیم میشود : خدا ورسول , امام , ایتام ومساکین ودرراه ماندگان از سادات .

در مقابل عده ی دیگری گویند : پنج سهم است ( سهم الله حذف شود) .( رک : التبیان طوسی 5/124)

گویند ؛ منظور از لذی القربی ؛ امام علیه السلام است . سهم خدا وسهم رسول را بالوراثت میبرد وسهم ذی القربی را بالاصالة . منظور از ذی القربی شخص امام است . < وهو یدل علی الوحدة > . ( رک: مختلف الشیعه 3/327)

محقق اول هم در « المعتبر »  تفسیر "لذی القربی " را امام علیه السلام میداند که وارث پیغمبر ص است .

( ولذی القربی) : وهو لفظ مفرد فلا یتناول اکثر من الواحد فینصرف الی الامام ؛ لان القول بان المراد واحد مع انه غیر الامام منفی بالاجماع "         ج2ص629

« واختاره الشافعی وحسن وقتاده : سهم الله وسهم رسوله وسهم ذی القربی لولی الامر من بعدهِ وهو مثل مذهبنا"

                                      تبیان شیخ طوسی 5/125

بعض فقهاء ومفسرین , ذی القربی را سادات از نسل پیغمبر ص میدانند .

فی الکافی عن الباقر ع : " ان ذا القربی هم قرابة رسول الله والخمس للرسول ولنا "   تفسیر صافی 2/303

 نکته : ذی القربی مفرد است , اگر اراده جمع داشت باید می فرمود : ذوی القربی "     سید مرتضی

اقول " اگر «ذی» را از باب جنس بگیریم , معنای قرابت را میدهد که جمیع سادات را شامل گردد.

برای اطلاع از نکات ادبی آیه به تفسیر التنویر ابن عاشور مراجعه شود .  مجلد نهم .

سوال : با وجود اینکه تمام دنیا مال خداست , چرا فرمود" سهم لله " ؟

جواب : از باب تعظیم است .مثل آیه " قل الانفال لله وللرسول "            تفسیر فخر رازی 15/485

                 طبرسی هم در مجمع البیان گوید ؛ از باب تیمن وتبرک است .   ج10ص222

فاضل مقداد در تفسیر کنز العرفان گوید :

" ان المراد بذی القربی هم بنو هاشم وبنو عبد المطلب دون بنی عبد الشمس وبنی نوفل "    1/249

وادامه دهد که ابو حنیفه سه سهم اول را بعد از رحلت پیغمبر ص ساقط دانسته ولی گوید سه سهم دوم – سادات – بقوت خود باقیست .            همان مدرک قبل

شوکانی در فتح القدیر از شافعی نقل کند که سهم الله وسهم الرسول باید در مصالح مؤمنین هزینه شده وسهم سه گروه دوم در حق ایشان کارسازی شود .                    تفسیر فتح القدیر 2/354

ابن عاشور در تفسیر « التنویر » گوید در میان اعراب جاهلی "ربع " غنائم جنگی را که «مِرباع » می نامیدند به فرمانده لشکر میدادند .         ج9ص103

سید محمود آلوسی صاحب روح المعانی گوید , شرط است که سید گیرنده خمس ؛ فقیر باشد . سیره ی خلفاء الراشدین چنین بوده وبرای ما همین امر کفایت میکند . ( غنی محروم است ) .   5/201

زمخشری هم در « الکشاف» قائل است که سهم خدا ورسول وذی القربی ساقط شده وسهم فقرا باقیست . 2/221

اهل سنت در خصوص تقسیم خمس 5 قول دارند :

شافعی وحنبلی گویند 5قسم میشود . ( تقریبا به شیعه نزدیکند).حنفیه : سه قسم شود ( قبلا ً آوردیم)

مالکیه گویند : خمس – فقط غنیمت – را در بیت المال قرار دهند ؛ والی هر طور که صلاح دانست , مصرف کند.

                                   ( برای اطلاع بیشتر به  موسوعه فقهی مراجعه کنید )

سوال : چرا در باب سه گروه اول « لام مالکیت » بکار برده ودر حق سه گروه دوم – سادات – لام ندارد؟

جواب : لام ملکیت در مورد سه گروه اول – خداو رسول وذی القربی – گواه ملکیت است ودر حق سه گروه دوم یعنی یتیمان ومساکین و در راه ماندگان , مالکین نبوده , بلکه "جهت مصرف " است . معنای حرف اینست که میتوان تمام سهم سادات را به یک نفر داد . زیرا دو گروه دیگر حق مالکیت ندارند .

سوال : ابن السبیل کیست ؟ جواب : سید فقیری که در غربت با فقر مواجه شده , هرچند در وطن خود غنی است .

نکته : درباب انسان ؛ یتیم به کسی گویند که پدر ندارد ودر حیوانات ؛ حیوانی که مادر ندارد.

 

 

 من الله التوفیق

ملتمس دعای خیرتان هستیم !

09369319570

 

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و یکم فروردین 1390ساعت 11:10  توسط محمدرضا فروزان  | 

کهانت یا غیبگوئی

« بسم الله الرحمن الرحیم »

عنوان مقاله : کها نت یا غیبگوئی

کاری از : محمد رضا فروزان

جلسه : مکتب القرآن فجر بروجرد

بتاریخ : 12/1/1390

کلید واژه : کهانت: خبر دادن از مغیبات گذشته .« الکاهن ؛ هو یُخبر عن الشیاطین » کهانت از ریشه کَهن بر وزن منع .

قال رسول الله ص : من اَتی عرّافاً او کاهناً فصدّقَهُ بما یقول فقد کفر "       بحار 56/299

هرکس پیش عرّافی ویا کاهنی برود وگفته های اورا – که ظنّی هستند – تصدیق کند وبه او ایمان بیاورد , همانا کافراست .

راغب اصفهانی فرق بین عراف وکاهن را چنین گوید : کاهن از گذشته خبر میدهد وعرّاف از آینده .

ولی صاحب لسان العرب کاهن را کسی گوید که از آینده خبر میدهد .

کاهن کسی است که از طریق برقراری ارتباط با عالم ارواح واجنّه ویا از طریق تصفیه نفس میتواند اخباری را از مغیبات ویا بعض چیزهائی که جزء عالم شهود نیستند به اطلاع دیگران برساند .

در قاموس الفاظ فقه گوید : الکهانة عمل ( حرفة ) الکاهن . وهی الاخبار عن حوادث المستقبل عن طرق الجن"

به دو طرق امکان پذیر است : 1- پیمودن صراط رحمانی با ریاضات شرعیه  2- پیمودن راههای شیطانی .

 شاهد ما برای طریق رحمانی آیه 40اعراف است : " ان الذین کذبوا بایاتنا واستکبروا عنها لا تفتح لهم ابواب السماء  ولا یدخلون الجنة " [ مفهوم مخالف آیه اینست که در صورت ایمان به آیات خدا دربهای آسمان باز میشوند] بنابر نظر بعض مفسرین از جمله صاحب المیزان  وطنطاوی, آسمان مادی منظور نیست .( نمونه 11/45)

اخیراً استعمارگران ودزدان مغزهای جوانان وانسانهای ساده لوح با تمسک به این حربه سعی در به بیراهه کشاندن

کسانی دارند که نوعاً از دو ویژگی بارز برخوردارند : 1- نداشتن تجربه کافی در شناخت راه از چاه

2- تابع احساسات بودن

دشمنان انسانیت وپاک زیستن جوانان با گستردن تورهای مختلف در هر عصر وزمان وبه فراخور حال مردمان

به شکار می پردازند . فعلاً هم که گزینش اطلاع رسانی از عالم غیب و جلوه دادن کارهای محیّر العقول؛ دکان خوبی برای ایشان شده است . طبیعتاً جاذبه داشته و بی تجربگان اجتماع براحتی گول ظواهر را می خورند .

 جوانان باید بدانند که این امر تازگی نداشته واز گذشته ی بسیار دور موجود بوده وتحت عنوان« کهانت» ویا

 « عرافت » از طرق شیطانی بحساب آمده ودر راس اموری بوده که اسلام آنرا نهی نموده است ( 102بقره)

البته مستحضر باشید که نفس مطلع بودن از مغیبات واوامر خلاف شهود وعیان , اگر از طریق رحمانی بدست آمده و از کرامات اولیاءالله باشد , هیچ اشکالی نداشته واز مباحات بشمار میرود . اما اگر از طرق غیر الهی کسب شود ویا در جهت افشای اسرار دیگران باشد ویا موجب ایمان بدان شود ؛ حرام بوده وفاعل آن و پذیرنده ی آن دچار ضلالت وگراهی شده ودر وادی معصیت خدا داخل شده اند . در روایت هم از امام صادق ع نقل است که :

« من تَکهّنَ او تُکِهنّ َ له فقد برء من دین محمد ص »       خصال صدوق 1/19

هرکس کهانت کند ویا از کسی بخواهد که برای او کهانت کنند در صورتی که به گفته کاهن ایمان داشته باشد ؛

کافر است .

[ زیرا کهانت از امور ظنّی است ." وما لهم به من علم ان یتبعون الا الظن وان الظن لا یغنی من الحق شیئاً"] نجم

نکته مهم دیگر اینست که حتی در حق اولیاء الله هم بودن ونبودن آن ملاک محسوب نمیشود . چنین نیست که اگر احدی از اولیاء خدا این ویژگی را نداشت , منقوص است وآنکسی که دارد بطور قطع از واصلین است .

فیلسوف نامدار ورئیس فلاسفه متاله ؛ ملا صدرای شیرازی در مفاتیح الغیب گوید :

" ولیس عندنا من شرط الولایة الکرامة وخوارق العادة ؛ وربما یظهر خرق العادة من غیر الولی ایضاً کالرهابین والمستیعنین بالجن وغیرهم . فلذا قالوا: ان الخوارق اربعة انواع : معجزة وکرامة ومعونة واهانة ؛ فالمعجزة للانبیاء ؛ والکرامة للاولیاء ..."         ص488

فرمود : کرامت وخارق عادت شرط ولیّ بودن نیست ؛ چه بسا این امور بر دست کسانی ظاهر شود که غیر ولیّ باشند , راهب باشند ویا مددجویان از جنّ . خارق عادت بر 4 گونه است : معجزه که متعلق به انبیاء ست ,

کرامت مال دوستان خدا و..../. [ خارق عادت کاری را گویند که بر خلاف مجرای عادی وطبیعی است ]

خداوند در سوره جنّ امکان پناهندن شدن به جنّ را برای کسب خبر تائید میکند :

" وانه کان رجال من الانس یعوذون برجال من الجن فزادوهم رهقاً "       آیه 6

ابن خلدون تونسی در کتاب « مقدمه ابن خلدون » گوید :

نفس انسانی این استعداد را دارد که از بشر بودن خود خارج شده وبه روحانیت بالا برسد . همو گوید : ما در نوع انسان اشخاصی می یابیم که بنیروی طبیعت خویش  پیش از وقوع کائنات از آنها خبر میدهند [...] ودر این امور بهیچ صناعتی متوسل نمیگردند ....وهمه ی اینها در عالم انسانی وجود دارد وهیچکس را یارای ردّ وانکار آنها نیست . وهمچنین بر زبان دیوانگان کلماتی از غیب جاری میشود واز مسائلی که هنوز روی نداده خبر میدهند ؛ وهم ریاضت کشانی از متصوفه بر سبیل کرامت دارای مشاعری هستند که غیبگوئی میکنند . 1/193

ابن سینا هم در کتاب « الاشارات وتنبیهات » در این خصوص بیانات شافی ووافی عنوان داشته وگوید :

خبر دادن از مغیبات از دوراه امکان دارد: یا از جنّ است ویا هاتف غیبی .

ایشان گوید : " اذا بلغک انّ عارفاً حدّث عن غیب ٍ فاصاب متقدماً ببُشری او نذیر فَصَدِّق . ولا یتعسّرنّ علیک الایمان به ؛ فانّ لذلک فی مذاهب الطبیعة اسباباً معلومة " ( شرح اشارات علامه حسن زاده 10/49)

ابن سینا شرط رسیدن به مقام طی عوالم را دو چیز گوید : 1- داشتن استعداد ذاتی 2- رفع موانع .

انسان به هر مقدار که حواس ظاهری را از مادیات وعالم ماده به عالم متا فیزیک معطوف بدارد از میزان شواغل نفسانی کاسته ودر نتیجه نفس او مهیّا برای دریافت نقوش موجود در عالم معنا میشود . برای مثال ؛ آنانی که آینه بینی میکنند از اطفال استفاده میکنند ؛ چرا؟ زیرا خردسال نفس پاک داشته ومیتواند آینه ای جهت تجلّی تخیلات آن شخص آینه بین باشد . در واقع کودک واسطه است برای بمنصه ظهور رساندن تخیلات فرد بزرگسال!

برای اطلاع بیشتر از این امور به نمط دهم شرح اشارات علامه حسن زاده آملی مراجعه فرمائید( ج10ص177).

خدا در قران می فرماید : " لقد کنت فی غفلة من هذا فکشفنا عنک غطائک فبصرک الیوم حدید "   23 ق

این آیه دلالت دارد بر مانعیت شواغل وخواطر نفسانی در ادراک ماورای ماده وطبیعت !

شبیه کلام علی ع که فرمود: لو کشف الغطاء ما ازددت یقیناً " اگر پرده بر افتد یقین من اضافه نمیشود.

شرح معتزلی 7/253

در کتاب حقیقت روح می نویسد : " روح انسان با ریاضتها ومخالفتهای با نفس بقدری تقویت میشود که هرکاری را که بخواهد می تواند انجام دهد ؛ روح خودرا تخلیه کند ؛ از تمام محدوده ی کره زمین اطلاع داشته باشد. "

ص 276

طبرسی در احتجاج خبری را از امام صادق ع نقل کند که ایشان ضمن تائید وقوع عملی کهانت واطلاع دادن از مغیبات بر راههای کسب آن هم اشارت فرمودند : از تیز ذهنی – فراسة العین , ذکاء القلب – تصفیه دل – ووسوسة النفس  وفتنة الروح ... فذلک یعلم الشیطان ویؤدیه الی الکاهن , ویُخبرهُ بما یَحُدثُ فی المنازل " 2/81

 امام ع هر دو راه رسیدن به این مقام را فرمودند:« ذکاء القلب» که رحمانی است و«وسوسة النفس » شیطانی.

شخصی که طالب وصول به این قدرت باشد ؛ باید ریاضات شاقّه را متحمل شود , بسان مرتاضان هندی .

ریاضت کشیدن در هر دو طریق شرط اصلی است , خواه راه رحمانی ویا شیطانی .

به هر میزان که تلاش کند ؛ موفق تر میشود . شما بنگرید به کلام رسول الله ص که فرمود :

"لولا ان تکثیر فی کلامکم وتمریج فی قلوبکم لرؤا ما اری ولسمعتم ما اسمع "   المیزان 5/270

اگر نبود زیادی در حرف زدنهای شما ویا تزلزل در قلوبتان , هر آینه می دیدید هر آنچه من می بینم ومی شنیدید هر آنچه من میشنوم .!

برای قسمت « وسوسة النفس » از قران شاهد بیاوریم :" ان الشاطین لیوحون الی اولیائهم " 121 انعام

" وقل رب اعوذ بک من همزات الشیاطین واعوذ بک رب ان یحضرون "     97 مؤمنون

به آیه 39 نمل بنگرید وتفکر کنید : " قال عفریت من الجن انا اتیک به قبل ان تقوم مقامک وانی علیه لقوی امین"

یعنی ، تخت بلقیس را برایت می آورم ؛ قبل از آنکه از جایت بلند شوی .( عفریت یعنی موجود شریر )

 

در زمان جاهلیت بودند کاهنان بسیار قهّاری که مردمان را بدور خویش گرد آورده وبواقع از غیب خبر میدادند , از جمله " سِطیح " است که خبر بعثت نبی مکرم اسلام را داده بود .  ( مقدمه ابن خلدون 1/198)

گویند بدنی بسیار نرم داشته است . ودیگری شقّی که فقط سرویک پا بوده است .

ای جوان عزیز گول ظاهر فریبنده ی این قبیل افراد را مخورید , اطلاع رسانی از امور مخفی اثبات کننده ونافی چیز مهمی نیست . شما چه میدانید شاید از طرق شیطانی بدان دست یازیده ودر فکر گمراهی شماست . ؟!

مگر در قران نخوانده اید فرمود:

لا یغرنک تقلب الذین کفروا فی البلاد متاع قلیل ثم ماواهم جهنم وبئس المهاد . لکن الذین اتقوا ربهم "  آل ع 197

یعنی ؛ شمارا فریفته نکند کارهای کسانی که زمین وزمان را بهم میدوزند ؛

چیز قلیلی است وعاقبت جهنم سزای آن.

آنچیزی که مهم است تقوای الهی است که نتیجه آن بهشت برین خداست .

علی ایّحالٍ ؛ انجام کارهای بسیار شگفت انگیز در منظر قران چیز مهمی نیست ؛ تقوا مهم است .

خود نگه داشتن وراضی به امر خدا بودن مهمتر است . با تمرین وممارست میتوان به هر کاری رسید .

اگر قرار باشد که چنین اعمالی ارج وقرب داشته باشند , پس جایگاه مرتاضان هندو در کجاست ؟

یک کارگر با تقوا که درک حلال وحرام خدا را دارد ؛ ارزشش بمراتب بالاتر از یک مرتاض بی تقواست .

جوان عزیز ؛ اگر اِخبار از عالم پنهان وانجام کارهائی مثل روی آب وهوا راه رفتن ارزش باشد ؛ بسیاری از حیوانات چنین میکنند ؛ اگر روی آتش راه رفتن ارزش باشد , سمندریا سمندل حیوانی است که در آتش رفته وجوانتر میشود . فخر رازی در تفسیر مفاتیح الغیب ذیل آیه " یا نار کونی بردا وسلاماً علی ابراهیم" گوید :

" السمندل طائراً اذا انقطع نسله وهرم القی نفسه فی الجمر فیعود الی شبابه . وبدن السمندل بحیث لا یضره المکث فی النار "   ج22ص 159 ذیل آیه 69 سوره انبیاء

 در فرهنگ فارسی عمید گوید : سمندر در آتش نمیسوزد لذا به آن آذر نشین هم گفته اند "  ص729

صاحب لسان العرب هم چنین گوید : " السمندل هو دابة یدخل النار فلا تحرقه "    ج11ص348

دمیری هم در حیاة الحیوان , همین داستان را تائید میکند , که سمندر در آتش نمیسوزد .  ج2ص33

البته شاید بدلیل ترشح ماده ای از بدن خودش باشد . به هر شکل ما کلام بزرگان را نقل می کنیم والا سمندر را که حیوانی دوزیست است تاکنون مشاهده نکرده ایم . قصد ما بیان مثالی بود برای امور خارق عادت .!

آری دوست عزیز ؛

در نظر خدا , گناه نکردن از تمام اینها سختر وبا ارزشتر است . کار ارزشی آن کاری است که خدا بپسندد.

« کهانت از نظر شرع اسلام »

فقهاء عظام در بحث مکاسب محرمه ؛ یکی از کارهای حرام را یاد گیری کهانت ؛ یاد دادن وکسب پول از اینراه دانسته وامور جانبی آن را هم بالکل حرام میدانند . رک : جواهر الکلام 22/90

شیخ انصاری در مکاسب نوزدهمین مسئله را به « حرمت کهانت » اختصا ص داده اند .

ایشا ن گویند : از نهایه ابن اثیر حکایت شده « کاهن » کسی است که از کائنات وحوادث آینده خبر میدهد  ...

واز علامه در قواعد نقل است که : کاهن کسی است که برای وی صاحب رایی از اجنّه بوده که برایش اخبار را بازگومیکند[ "قال العلامة الحلی : وتعلم الکهانة حرام ٌ " 2/9]     

شیخ اعظم در ادامه مبحث گوید :" وکیف کان فلا خلاف فی حرمة الکهانة " ... الکاهن کالسّاحر .

نکته : بنا بر نص کلام شیخ و سیّد مجاهد صاحب مفاتیح الاصول , اِخبار از مغیبات بطور قطع وجزم از سوی غیر نبیّ ویا وصیّ نبی از محرمات منصوصه است . ( ان الاخبار عن الغائبات علی سبیل الجزم محرّم مطلقاً)

علامه حلی در تذکره گوید : وکذا یحرم تعلم الکهانة وتعلیمها والکاهن هو الذی له رئیّ من الجن یاتیه بالاخبار "

(ج1ص583) ودر نهایة الاحکام هم می فرماید : " وعد الصادق ع اجر الکاهن من السحت " ج2ص472

یعنی ؛ یاد گرفتن غیبگوئی ویاد دادن آن به دیگران و دریافت پول از اینطریق , حرام است .

محقق کرکی در جامع المقاصد ج4ص32 گوید : « رئی ّ» بوزن کمّی ؛ یعنی صاحب رای ونظر .

ابن قدامه فقیه حنبلی در « المغنی » همین بیان را دارد .     ج10ص118

شهید ثانی در مسالک گوید : کهانت : عمل یوجب طاعة بعض الجانّ له واتباعه له ؛ بحیث یاتیه الاخبار الغائبة "

کهانت ؛ عملی است که باعث میشود تا جنّ تابع او شده وبرایش از مغیبات خبر آورد .

سید خوئی در مصباح الفقاهة در ذیل مسئله حرمت کهانت گوید " رجوع کردن به کاهن وتصدیق کلام او از محرمات است ." فلا شبهة فی حرمته " فرمود : الکاهن ملعون "ویا اینکه 4نفر وارد بهشت نمیشوند ؛ یکی از آنها کاهن است . ( امالی صدوق ص489)

غزالی در احیاء می گوید : کهانت مؤمن فراست اوست . « اتقوا فراسة المؤمن فانه ینظر بنور الله »  ج3ص51

بپرهیزید از فراست مؤمن , زیرا او بنور خدا , ورای اشیاء را می بیند .

چقدر زیبا علی ع در یک خطبه؛ ارزش را برای انسان عاقل وبصیر بیان داشتند تا حجت بر انسان خردمند تمام شود , آنجائی که فرمود:

" ان الدنیا منتهی بصر الاعمی لا یبصر مما ورائها شیئاً والبصیر ینفذ بصرة ویعلم ان الدار ورائها فالبصیر منها شاخص والاعمی الیها شاخص والبصیر منها متزود والاعمی لها متزود "    شرح معتزلی 8/275

رسیدن به متاع دنیائی , آخرین تلاش شخص کور – کور باطن – است . ولی شخص بصیر میداند که در ورای این دنیا , عالم دیگری است ، کورباطن مایه عبرت دنیا ست ولی بصیر از دنیا عبرت میگیرد .

اهل سنت هم به استناد خبر نبوی ص , کهانت را از محرمات می شمارند :

قال رسول الله ص : " لیس منا من تطیر ولا من تطیر له او تکهن َ او تُکهِنّ له "   کنزالعمال 10/113ح28565

یعنی ؛ از مانیست کسی که فال بد بزند ویا کاهن باشد ویا به نزد کاهن برای شنیدن برود .

نکته:یهود به کهانت ارادت خاص داشته ودر معابد خویش برای اینان جایگاهی بس والا در نظر داشته اند .

در کتاب مقدس؛ سفر سموئیل اول 20/35 می گوید :"

 وکاهن امینی به جهت خود بر پا خواهم داشت که موافق دل وجان من رفتار خواهد نمود "

درجای جای تورات از کاهن بعنوان شخص روحانی سخن بمیان می آورند . ودرواقع عهده دار انجام اعمال مذهبی

کهنه بوده اند .( مثل ؛ سفر لاویان 6/26)

فلذا بعید نیست که نو استعمار گران از حربه ی کهانت برای فریب مردم استفاده میکنند . چرا که اجداد خودشان قربانی این گروه هستند .

سوال: آیا نفس خبر دادن از مغیبات ویا پیشگوئی آینده ولو با استعانت از غیر اجنّه هم اشکال دارد ؟

جواب : خبر دادن از گذشته ویا آینده مشکلی ندارد تا زمانی که صرفِ خبر باشد ؛ معصومین ما علیهم السلام

از آینده خبر میدادند ویا اخبار اقوام گذشته که در قران مضبوط است ؛ مشکل؛ برقراری ارتباط با عالم جنّیان

واظهار نظر با قطع ویقین است ؛ دور نگه داشتن ذهن از « بداء-39رعد» که ممکن است برای خدا ایجاد شود ؛

عاملی برای تزلزل اعتقاد مسلمان است . شاید خداوند بنا بر مصالحی چیزی را بتعویق بیندازد ویا کلاً

« کان لم یکن » فرماید ؛ مثل انجام صله رحم که مرگ را بتعویق می اندازد ویا دادن صدقه که بلا را مرتفع میسازد , اینها اموری هستند که از دسترس غیر خدا بدورند . پس نمیتوان به خبر کاهن دلبست وباور آورد.

واما خبر دادن معصومین ع از مخزن اسرار الهی بوده وایشان به اذن خدا بر آن اطلاع می یابند والا آنها هم

از غیب خدا بدورند . خداوند فرمود : " عالم الغیب فلا یظهر علی غیبه احداً . الا من ارتضی من رسول " جن 25

غیب دانی بذاته وبالفعل فقط مخصوص خداست . دانستن دیگران عرضی وبا اجازه خداست وبس .

این که نفس انسان استعداد دریافت آنرا دارد ؛ آنهم به لطف خداست که چنین نعمتی را داده است .

اینکه چطور غیر مسلمانان هم بر غیب مطلع میشوند ؛ نتیجه تلاش وریاضات خودشان است که این نعمت الهی را به فعلیت میرسانند , ذات اقدس الهی خبر اینها داده است .آینه وقتی تمیزباشد هر شکلی را منعکس کند ولو زشت!

 به آیه بنگرید :

" من کان یرید الحیاة الدنیا وزینتها نوّفِ الیهم اعمالهم وهم فیها لا یبخسون "    15  هود

هرکس طالب متاع دنیا باشد , خدا وند به او عنایت کند ؛ ولی در آخرت از زیانکاران است .

دانشمندان وروانپژوهان غیر مسلمان از طریق خواب مغناطیسی ؛ ارتباط با عالم ارواح وهیپنوتیسم بر اطلاعاتی دست پیدا نموده اند که در زمانهای قبل باور کردنی نبوده است . اینها همه گواه ممکن الوقوع بودن کسب خبر از مغیبات است خواه بطرق شرعی ویا غیر آن .

 شما به آیه پایانی سوره لقمان بنگرید :

" ان الله عنده علم الساعة وینزل الغیث ویعلم ما فی الارحام وما تدری نفس ما ذا تکسب غدا وما تدری نفس بای ارض تموت ان الله علیم خبیر "

ویا آیه 50انعام و31 هود که فرمود : " ولا اعلم الغیب " من غیب نمیدانم .

ویا آیه 188اعراف :"  ولو کنت اعلم الغیب لاستکثرت من الخیر "

اگر غیب میدانستم بر خیر بسیاری دست می یافتم.

·        شیخ جواد مغنیه در تفسیر «الکاشف » ذیل همین آیه 188اعراف گوید : با وجود اخباری از پیغمبرص که از آینده خبر دادند ؛ مثل فوت نجاشی و شهادت امام حسین ع و... چطور فرمود: " ولو کنت اعلم الغیب " ؟

·        جواب میدهد : غیب بر دو نوع است : غیبی که فقط خدا داند مثل ساعت قیامت[ وعنده مفاتح الغیب لا یعلمها الاهو -59انعام ویا "انما الغیب لله" – 20یونس و67نمل] و غیبی که بنا بر مصلحت به هر کس از بندگان که خود بر گزیند ، عنایت میکند .ج 3ص433

·        [رک: تجرید الاعتقاد خواجه نصیر الدین طوسی ]

در خبری از امام صادق ع دارد که فرمود : امام علم غیب نمیداند ولی هروقت اراده کند به او اعلام میشود.«اذا اراد ان یعلم الشئ اعلمهُ الله ذلک » "ان الامام اذا شاء ان یعلَمَ عُلِّمَ"    اصول کافی 1/381

سوال : آیا اطلاع یافتن جنّ بر غیب وخبر آوردن او برای کاهن ؛ کلیّت داشته وقطعی الوقوع است ؟

جواب : خیر . حضرت سلیمان ایستاده بود وتکیه بر عصا زده بود , جان به جان آفرین تسلیم نمود ویکسال بدین منوال ماند هیچکس متوجه نشد , حتی جنیانی که در خدمتش بودند , اگر قدرت کسب خبر را میداشتند متوجه مرگ حضرت سلیمان شده وخود را آزاد میساختند . دقت کنید که در عالم غیر از ذات اقدس الهی ؛ همه چیز ممکن الوجود است . خداوند در آیه 14سباء می فرماید :

" فلما قضینا علیه الموت ما دلهم علی موته الا دابة الارض تاکل منساءته فلما خرّ تبینت الجن ان لو کانوا یعلمون الغیب ما لبثوا فی العذاب المهین "

این از معجزات قران است که فرمود : اگر جن علم غیب داشت واز موت سلیمان مطلع میشد , خود را آزاد میساخت . آری ممکن است چیزی بیاورند وشاید هم موفق نشوند . خداوند در آیات 16و17و18 سوره حجر

حقایقی را بیان میدارد :" ولقد جعلنا فی السماء بروجاً وزیناها للناظرین * وحفظناها من کل شیطان رجیم *

الا من استرق السمع فاتبعه شهاب مهین *

مطرود ساختن شیاطین از صعود به آسمان ؛ در حق آسمان دنیائی تعین ندارد . بلکه میتوان آسمان معنوی را هم

مثال آورد . چرا که هر مافوقی را به نسبت مادون ؛ آسمان آن گویند . با این حساب میتوان گفت که اگر کسب خبر بمصالح بندگان نباشد خداوند اجنّه را دور میسازد . در آیه 6و7 صافات هم می فرماید :

" انا زینا السماء الدنیا بزینة الکواکب * وحفظاً من کل شیطان مارد *

اقول:  بنا بر نظر تعدادی از مفسرین شیعه وسنی که از این تعابیر بعنوان استعاره گرفته وگویند , تشبیه معقول به محسوس است . تا عقول مردمان آن زمان دریابند ؛ در مقابل مشهور مفسرین هم گویند ؛ منظور همین آسمان دنیائی است ؛ که در آنصورت ظهور معنای آیات در بازه زمانی نزول وحی میسّر است . تا خلط مبحث صورت نگرفته وصدق دعوی انبیاء مبرهن گردد. ( رک : مجمع البیان طبرسی 13/174و نمونه 11/46والمیزان 17/196 ومنهج الصادقین 7/461وفتوحات المکیة 7/442)

در خبر مروی از امام صادق ع منقول درکتاب احتجاج طبرسی ج2ص81به این نکته اشارت میکنند که :

" والیوم انما تؤدّی الشیاطین الی کهّانُها اخباراً للناس بما یتحدثون به [...] ما َیحدُثُ فی البُعد من الحوادث من سارق ٍ سرق َو مِن قاتل ٍ قتل َ ومن غائبٍ غاب وهم بمنزلة الناس ایضاً صَدُوق ٌ وکَذُوب "

یعنی ؛ شیاطین اخبار ی را به کهنان میرسانند , مثلاً از دزدی وقتل ودیگر حوادث ، با وجود اینکه از محل وقوع بسیار دور بوده اند . ایشان هم صادق وکاذب دارند .

البته این نکته را نباید از نظر دورداشت که اعتبار کتاب احتجاج ومراسیل آن محل حرف است !

هرچند علماء ما بدان زیاد مراجعه میکنند ومشهور آنرا قبول دارند ؛ الا ما خرج بالدلیل .

 

خلاصه کلام : باور داشتن شخص کاهن ویا غیبگو وتصدیق اظهارات او وترتیب اثر دادن به آنها ؛ همه وهمه حرام بوده بشکلی که مراجعه به چنین فردی برای استماع ؛ در صورتی که تقویت وترویج افکار و گفته های او باشد ؛ آنهم حرام ومستوجب عقاب الهی است . وبالعکس دوری پزیدن از چنین اشخاصی که در صدد اضلال بندگان خدا هستند ؛ واجب وانذار دیگران هم از مصادیق نهی از منکر است . کما قال تعالی :

" ولتکن منکم امة یدعون الی الخیر یامرون بالمعروف وینهون عن المنکر اولئک هم المفلحون" آل عمران 104

* من الله التوفیق *

 

+ نوشته شده در  دوشنبه پانزدهم فروردین 1390ساعت 9:33  توسط محمدرضا فروزان  | 

ضیافت در اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم

«  ولیمه وآداب ضیافت در اسلام  »

تعريف لغوي چیست؟ وضع اوليه لفظ ولیمه برای مراسم اطعام

عروسی بوده ، لیکن بعدها در تمامی مراسم شیرینی و شادی استعمال یافته وباصطلاح اطلاق یافته است .

تعداد کل ولائم ( جمع ولیمه است ) 11فقره بوده که بشکل منظوم چنین است :

ان الولا ئم عشرة مع واحد     من عدها قد عز فی اخوانه

 

توضیح کامل در صفحات بعد می آ ید .

اما نقل اقوال ارباب لغت :

قال فی المصباح :الولیمة لکل طعام لجمع . اِطعام دسته جمعی را ولیمه گویند .

قال فی جامع المقاصد :

الولیمة : طعام العُرس ، انما سمی طعام العرس الولیمة  لاجتماع الزوجین "

قال فی مجمع البحرین :الولیمة هی طعام العُرس ونحوه .

والولم " الحبل " وکذا الولیمة مشتقة من ذلک لان فیها الوصلة و اجتماع الشمل .

قال فی الرائد : " الولم " بند وزنجیر

قال فی المنجد " الولیمة :تمام الشی واجتما عه ، الولیمة  جمع « ولائم » سمیت بذلک للاجتماع الزوجین "

قال فی الموسوعة الفقهیة:

"الولیمة فی اللغة مشتقة من الولم وهو الجمع . لان الزوجین یجتمعان . وهی اسم لطعام العرس والاملاک وهی کل طعام  صنع لعرس وغیره او کل طعام یتخذ لجمع "

حاصل معنا ی همه یکسان است ،تهیه غذا برای عروسی ویا هر مهمانی دسته جمعی .

تعریف ضیف ( مهمان ) : ضیف از میل می آید , یعنی مهمان تمایل دارد که میزبان را ببیند شبیه معنهای زیارت است . قال الراغب : الضیف : المیل .

فرق دعوت با ولیمه چیست ؟

دعوت اعم از ولیمه است .ولیمه فقط برای مراسم شادی استعمال دارد ولیکن دعوت عام بوده وشامل مراسم شادی وعزااست .

در این که ولیمه واجب است یا مستحب ،بین فرق اسلامی

اختلاف نظر وجود دارد .تمام فقهاء شیعه بر استحباب اتفاق

نظر دارند ، لیکن اهل سنت بر دو قول  وجوب واستحباب  فتوا دارند .

استناد قائلین بر وجوب ،روایت نبوی است که به عبد الرحمن عوف در مراسم عروسی اش فرمود:

" ُاولم بشاة "

یعنی بر تو باد که گوسفندی ذبح کنی .« وهذا امر یدل علی الوجوب »

اما شهید ثانی در مسالک می گوید " تاکید دال بر استحباب است . زیرا پیامبر ص نسبت به هیچ زن دیگری چنین دستوری ندادند .

اما فلسفه تاکید بر ولیمه چیست ؟

گویند برای اشتها ر واعلان نکاح است ، تا مردم بدانند این خانم وآ قا زن وشوهر هستند .

«انما یستحب الطعام فی الولیمة لا ثبات النکاح واظهاره وعرفته»    مواهب الجلیل 5/241

به داستان بسیار آموزنده ای دقت کنید :

پیامبر ص با اصحاب قدم می زدند ، بناگاه فرمودند: بایستید

وخود رفتند با یک خانمی صحبت کرده وبرگشتند ، بلا فاصله بدوستان فرمودند : «همسرم بود »

اصحاب عرض کردند : یا رسول الله ماکه فکر بدی نکردیم .

فرمود میدانم ولی باید بگویم .تاموجب شبهه نگردد.

اقوال فقهاءدر فروعات ولیمه :

قال الشیخ الطوسی فی الخلاف :

"الولیمة مستحبة ،لیست بواجبة .

للشافعی فیه قولان :احدها مثل قلناه والثانی :انهاواجبة .

دلیلنا "اجماع الفرقة واصالة براءة الذمة . ولا دلیل علی وجوبها.  قال رسول الله ص :لیس فی المال حق سوی الزکاة "

شیخ گوید : ولیمه مستحب است ،نه واجب .

شافعی را در این باب دو قول است 1-واحب 2- مستحب

دلیل ما اصل براءت ذمه است واجماع دوستان ، ضمن اینکه پیغمبر ص فرمود :

در مالتان غیر از زکات؛حق واجبی نیست .( خمس هم از مصادیق زکات است)

قال الشیخ فی النهایة :

"ویستحب الولیمة عند الزفاف یوما او یومین یدعی فیها المومنون "

 ولیمه مستحب است روز اول ودوم ودر آن مومنین دعوت شوند .

قال الباقر ع :" الولیمة یوما او یومین مکرمة وثلاثة ایام ریاء وسمعة "   محاسن البرقعی 2/417

وایضا " الو لیمة اول یوم حق والثانی معروف وما کان بعد ذلک فهو ریاء وسمعه .  دعائم الاسلام 2/205

[ریا یعنی تظاهر و سمعه از سَمع می آید یعنی دوست دارد مردم کاراورا ببینند وبشنوند. مخلص نیست]

 

قال ابن البراج فی المهذب 2/223:

"واما الولیمة التی وعدنا ذکرها فهی ولیمة العرس وانماسمت

بذلک لان فیها اجتمع  الزوجین ؛ وحکی عن ثعلب ان الولیمة طعام العرس وهی عندنا مستحبة وذلک بعض الناس انها واجبة وحضورها مستحب ، فان کانت ولیمة لذمی فقد

ذکر انها لا یجوز للمسلم حضورها ، وقال بعضهم یجوز ذلک ، والاول احوط "

نکته " فرمود اگر ذمی دعوت کرد بعضی گفته اند جایز است وبعضی ،جایز نمیدانند .

 

قال فی المسالک الافهام 7/25:

"فلا خلاف عندنا فی استحباب الولیمة حینئذ مؤکدا للتاسی بالنبی ص والائمة ع بعده "

فلذا در استحباب اصل ولیمه ومحل آن با نقل روایت وکلام اساطین فقه جای شک وشبهه نیست .

در این قسمت به نقل مطالبی از کتاب "فص الخواتم فی الولائم " تالیف صدر الدین العز الحنفی ، می پردازیم .

همو گوید "الولیمة فی الشرع ؛ الاجتماع علی طعام مدعو

الیه ، لحادث سرور بشروط معتبرة علی وجه مخصوص .

وی می گوید " یحرم التطفل وهو اتیان الانسان الی طعام لم یدع الیه .

یعنی خوردن از سفره ای که دعوت نداری حرام ، وآنرا

طفیلی میداند ، بقول بعضی ها چهل تن .

تعریف طفیلی چیست ؟ ( آویزان شدن بدیگران )

ان الطفیلی منسوب الی رجل من اهل الکوفة یقال له طفیل بن دلال ، شخصی بود در کوفه به او طفیل می گفتند

عادتش این بود که به تمام ولائم بدون دعوت داخل می شد.

فلذا بعض فقها ء شهادت دادن طفیلی را در صورتی که بر این عمل اصرار بورزد ، مردود می دانند .

تعریف طفیلی در الرائد:"آنکه نا خوانده به مهمانیها برود "

گیاه یا حیوان که از گیاه یا جانور دیگر زندگی کند ، سربار دیگران بودن ؛ انگل .

قال فی المبسوط 4/323":"ومن جاء ها من غیر دعوة دخل سارقا ".[ بدون دعوت وارد شدن = دزدی است ]

شیخ در مورد دعوت ذمی می گوید " فلا یجوز للمسلم حضورها ،

وقال قوم انه یجب علیه حضورها وقال آ خرون لا یجب بل یجوز "

سوال : مهمانی رفتن بدون دعوت درست است ؟جواب : قال تعالی : یا ایها الذین آمنوا لا تدخلوا بیوتاً غیر بیوتکم حتی تستانسوا وتسلموا علی اهلها ذلکم خیرلکم لعلکم تذکرون "      آیه 27 نور

بدون دعوت وسرزده منزل کسی رفتن ؛ زیبنده نیست ؛ شاید میزبان آمادگی نداشته باشد ویا در حالی باشد که دوست ندارد ؛ مهمان او را ببیند . خدا فرمود : وقتی وارد خانه شدید سلام کنید.

قال فی المجموع 16/392:

"واما ولیمةالعرس فقداختلف اصحابنافیها فمنهم من قال "هی واجبة وهو المنصوص ومنهم من قال:

 " هی مستحبة "

اقول : منظوراو از منصوص همان روایت عبد الرحمن عوف است .

واخرج احمد من حدیث بریدة قال:

لما خطب علی فاطمة (علیهم السلام )قال رسول الله ص :

"انه لابد للعروس من ولیمة"(یعنی ولیمه بدهیم )مجموع 16/397

قال فی البحار 43/95و امالی طوسی :

یا علی اصنع لاهلک طعاما فاضلا . ثم قال "من عندنا اللحم  والخبز وعلیک التمر والسمن "

این خبر در عروسی علی ع با زهراع بیان شد ه است.

برتو باد ای علی طعامی فراهم کن فاضل .

گوشت ونان ازما ،روغن وخرمایش از تو .

[طعام فاضل = طعام الفضل هو الفاضل عن کفایته و کفایة عیاله ]

 در کلمه عِیال «ع» مکسور است ،که بمعنای

زن وفرزند است ؛ وعیال با "ع " مفتوحه بمعنای راه رفتن با تبختر است .( رک : دهخدا)

زمان ولیمه ,در این باب اختلاف فتوا وجود دارد .

عده ای ولیمه را در شب میدانند وعده ای در روز .بعضی قبل از زفاف وبعضی بعد از آن وبعضی بعد عقد.

قال البحرانی فی الحدائق : " الولیمة فی العرس عند الزفاف "

نظر محقق بحرانی بر شب عروسی وقبل از زفاف است ،

ودر این استدلال به شان نزول آ یه 53سوره احزاب  تمسک جوید .

شب عروسی پیامبر ص با زینب بنت جحش ، ولیمه داد؛ مردم خوردند ونشستند ، مشغول صحبت کردن ،

وکان یحب ان یخلوا مع زینب فانزل ...

پیامبرص حیا می کرد بگوید آ قا برخیزیدو بدنبال کار خود بروید . تا زمانی که در اینباب آیه نازل شد :

"فاذا طعمتم فانتشروا  ولا مستانسین لحدیث ان ذلک یؤذی النبی فیستحیی منکم والله لا یستحیی من الحق"

قال فی اسباب النزول ص153:

"لما تزوج رسول الله ص زینب بنت جحش ، وکان یحبها ،

فاو لم ؛ ودعا اصحابه ، فکان اصحابه اذا کلوا یحبون ان یتحدثوا عند رسول الله ص وکان یحب ان یخلو مع زینب ، فا نزل الله ..."

قال الطوسی فی الوسیلة ص 313:" واتخاذ الولیمة : ان یکون بالیل .

قال ابن ادریس فی السرائر 2/603

ویستحب الولیمة عند الزفاف ... ویکره تفرد الاغنیاءبذلک ...فان کانت لکافر بای انواع الکفر کان ، فلا یجوز للمسلم حضورها ( زیرا طعام ایشان را نجس میداند )

قال فی تذکرة الفقهاء 2/578"

وقال ع: "من دعی الی الولیمة فلیاتها وقال ع من دعی فلم یجب فقد عصی الله ورسوله وهی محمولة علی شدة الاستحباب .

 

قال فی تحریرالاحکام 3/403:" اما الولیمة فبا لنهار "

قال فی الجواهر 29/47:

"واما وقتها ففی المسالک عند الزفاف وفی جامع المقاصد هل هو بعد الد خول او قبله ؟لم اجد به تصریحا ...ظاهرة فی انها

بعد الدخول ، کما ان فی خبر النجاشی ظاهر فی انه بعد العقد .

قلت " یقوی جاز کل من الامرین ولعل التقدیم اولی "

محقق نجفی هر دو را قبول دارد ، ولی بعد از عقد اولی است.

بنظر راقم اولی رعایت عرف زمان ومکان است .

یکی از ویژ گیهای بارز محقق در جواهر اهمیت دادن به  عرف است که در استنباطات ملحوظ دارد .

قال الانصاری ره :

"وما یستفاد من بعض الروایات من الاطعام بعد العقد وقبل "

(الزفاف ) . قول بعد از آن هم وارد است .

کما قال :" زفو ا عرائسکم لیلا واطعموا ضحی "

ممکن است منظور از ضحی در اینجا روز بعد از شب عروسی باشد . [نگارنده ]

ولی همانطور که در قصه عروسی حضرت زهرا ء آمد ،

ولیمه در شب عروسی یعنی بردن عروس بخانه داماد است .

نکته "دست زهراءع را پیامبر در دست علی ع قرار داد،

«ولیمه از نظر کمیت وکیفیت»

والظاهر ان المدار علی مسماها فی الکم والکیف عرف .

میزان ولیمه عرفی است ، وبجیب زوجین بستگی دارد .

هر چه باشد اسراف وتبذیر خلاف است ، وبار مشکلات اتی

آن بر دوش زوجین .از چشم هم چشمی پرهیز ومراسم را براساس تمکن مالی خویش استوار سازید .

فقال " لا تقدیر لها بل المعتبر مسماها وکلماکثرت کان افضل .

واما عقیقه چیست ؟

قال في الموسوعة الفقهیة :

"عقیقة "شعر کل مولود من الناس والبهائم ینبت وهو فی بطن امه.    ومعنای دوم آن = وعلی الذبیحة التی تذبح عن المولود عند حلق شعره .

وفی الاصطلاح " مایذکی عن المولود شکر لله تعالی بنیة وشرائط مخصوصة "

معنای عقیقه دوتاست :1- موئی که در رحم بر روی بدن طفل می روید .

2-                 گوسفندی که برای طفل در روز هفتم قر بانی کرده وبا آن مومنین را اطعام می دهند .

حکمت عقیقه چیست ؟

قال رسول الله ص : کل غلام رهینة بعقیقة تذ بح عنه یوم السابع .   وایضا فرمودند:

 " طهرو ا اولادکم یوم السابع "              تهذیب الاحکام 7/445

نکته : فرق است بین قربانی کردن برای نوزاد وعقیقه کردن . دو مبحث جدا گانه هستند .

قال فی الموسوعة الفقهیة :

شرعت العقیقة لما فیها من اظهار للبشر والنعمة ونشر النسب .

یعنی : فلسفه وجودی عقیقه اینست که برای شکر الهی ،

اظهار سرور واعلان وانتشار نسب است .

کما قال:" واما بنعمت ربک فحدث " ( سوره والضحی )

قال فی المغنی 11/119:

"العقیقة الذبیحة التی تذبح عن المولود وقیل علی الطعام الذی یصنع ویدعی الیه من اجل المولود .

قال ابو عبید الاصل فی العقیقة الشعر الذی علی المولود."

(معنای شبیه قبل است )

محقق نجفی هم برای عقیقه دو معنای فوق را بیان میدارد .

1- موی سر نوزاد   2- گوسفند ویا شتری که در روز هفتم طفل ذبح کنند.         جواهر الکلام 31/264

واما بُعد فقهی عقیقه در کلام مجتهدین و اعاظم فقهاء اسلام :

قال السید المرتضی علم الهدی فی الانتصار ص 406:

"ومما ظن انفراد الامامیة به القول العقیقة وهی الذبیحة التی عن المولود ذکرا کان او انثی .

 وخالف با قی الفقهاء فی

ذلک فقال الشافعی ومالک :مستحبة وقال ابی حنیفة لیست بمستحبة وحکی عن الحسن البصری القول بوجوبها وهو مذهب اهل الظاهر وهذه موافقة للامامیة "

[سید مرتضی قائل بر وجوب عقیقه میباشد ]

 

قال القاضی ابن البراج فی المهذب 2/261:

 

"وینبغی ان یفصل العقیقة ولا یکسر عظم یتصدق بها علی الفقراء والمساکین وان طبخ لحمها ودعی علیه قوم من المومنین لیاکلوه کان افضل ولا یاکل احد من ابوی المولود شیئا من العقیقة وقد روی جواز ذلک والاحوط

ما قدمناه "[ عقیقه را بپزند ،مهمانی دهند،استخوانهارا نشکنند ، پدر ومادر هم از آن طعام نخورند ]

قال فی نهایة المرام:

 "ولا یاکل احد من عیاله من العقیقة وتتاکد فی الام . لقوله ع " یاکل من العقیقة کل احد الا الام "

یعنی تاکید است که مادر حتما از عقیقه نخورد .

وایضا " لا یطعم الام منها شیئا "

ضمنا مستحب است که حتما با آ ب طبخ شود ( آبگوشت) [ غیر آبگوشت هم اشکالی ندارد ]

یک ران گوسفند مال قابله است ، واگرقابله یهودیه بود پول را بدهند. کفایت می کند .

قال ع " العقیقة فی الغلام والجاریة سواء.  وسائل 15/147

یعنی ؛ برای پسر ودختر ؛ نوع حیوان عقیقه فرقی نمیکند , البته در خبر داردکه مستحب است عقیقه برای پسر نر باشد وبرای دختر ماده .

قال فی المختلف الشیعة 7/303:

"المشهور ان العقیقة مستحبة ولیست واجبة وقال السید ابن الجنید انها واجبة .

لنا" اصالة البراءة "

قال الصادق ع: " کل مولود مرتهن بالعقیقة " مولود در گرو عقیقه است .

حاصل معنا تا اینجا چنین است "

عقیقه یکی از ولائم بوده ، بسیار بر آن سفارش شده وفرمودندکه طفل در گرو عقیقه است ،

حتی اگر در طفولیت

والدین برای او عقیقه نکر ده اند ،مستحب است در بزرگسالی خود انجام بدهد .

از میان اهل سنت فقط ابو حنیفه آنرا مستحب نمیداند.

قال ع: " ومن بلغ من اولاد ولم یعق عنه احد له ان یعق عن نفسه "( در بزرگی خودش عقیقه کند)

 

قال فی الشرائع :

"واما العقیقة :فیستحب ان یعق عن الذکر ذکر وعن الانثی انثی .وهل یجب العقیقة ؟ قیل :نعم .واوجه الاستحباب .ولو تصدق بثمنها، لو یجز فی القیام بالسنة .

ولو عجز عنها اخرها حتی یتمکن ولا یسقط الاستحباب "

( فی الحاشیته :ولو کبر سنه ."مادام حیا")

محقق اول فرمود :عقیقه مستحب ، ساقط هم نمی شود ،

اگر پول نداری هر وقت متمکن شدی انجام بده ، پول قربانی

راهم دادن کفایت نمی کند ومُسقِط تکلیف نیست .

قال فی الجواهر الکلام فی الشرح شرائع الاسلام 31/267:

"الوجه الاستحباب وفاقا للمشهور.

ولوتصدق بثمنها لم یجز فی القیام بالسنة بل خلاف .للاصل

ولان الله یحب اراقة الدماء .

کما قال الباقر ع " فان الله یحب اهراق الدماء واطعام الطعام "

روایت هم دارد که خداوند دوست دارد ریختن خون قربانی واطعام طعام را . فلذا پول دادن کافی نیست .

بعد محقق نجفی می فرما ید :

"ولو عجز عنها اخرها حتی یتمکن لما عرفت من عدم قیام الصدقة بثمنها مقامها مع اطلاق الادلة باستحبابها .2/268

قال سید محمد فی نهایة المرام :" الوجه فی ذلک ان الامر یتعلق بالذبح فلا یحصل الامتثال بدونه ".1/456

نکته "در اهمیت عقیقه همین بس که اگر طفل تا قبل روز هفتم بمیرد ، عقیقه ساقط میشود.

 ولی بعد آ ن ساقط نمی شود .

واما درروز هفتم 4عمل مستحبی سفارش شده که برای طفل انجام دهند :

1- سرتراشیدن 2- عقیقه کردن 3- نام گذاری نیکو ( قال رسول الله ص استحسنوا اسماء کم فانکم تدعون بها یوم القیامة )  4-  هم وزن موها ی سر طفل نقره

صدقه دادن .     جامع المدارک سید خوانساری 4/461

 

قال فی نهایة المرام سید مدارک 1/451:

سیره حضرت زهراء ع  این بود که برای فرزندان در روز هفتم عقیقه می کردند ، وهکذا بقیه مستحبات .

 

سوال = آیا ختنه کردن در روز هفتم واجب است ؟خیر ؛ مستحب است .

قال الصادق ع: " وان اخر فلا باس "

قال فی الجواهر: " ولکن لو اخر عنه جاز بلا خلاف بل الاجماع بقسمیه علیه"    31/260

سوال: آیا ختنه کردن بر ولی طفل واجب است ؟

ج= واجب نیست . واگر ولی طفل اقدام نکرد برخود شخص واجب است که در اولین فرصت اقدام کند .

اقوال فقهاء فریقین :

مسئله " الختان واجب لنفسه وشرط لصحة طوافه فی حجه او عمرة ...ولیس شرطا فی صحة الصلاة علی الاقوی فضلا عن سائر العبادات .  دقت کنید این فتوای مشهور فقهاء از جمله "1- سیستانی 2- گلپایگانی 3- صافی 4- رهبر معظم مد ظله العالی علی روس المسلمین 5- مجموع النووی 6-

صاحب الشرح الکبیر1/110

قال فی کشف اللثام: " فان بلغ ولم یختن وجب ان یختن نفسه "بر خود شخص واجب میشود !

قال فی الجواهر 31/261:

"نعم لو بلغ ولم یختن وجب ان یختن نفسه بلا خلاف اجده فیه ، بل الاجماع بقسمیه علیه وذلک لان الختان واجب لنفسه بالضرورة من المذهب والدین ...وکتب الرضاع الی المامون

الختان سنة واجبة للرجال ومکرمة للنساء ...بعد ایشان تمایل

بحرانی را به عدم وجوب اشکال نموده ومی فرماید شاید منظور عدم وجوب بر ولی طفل است قبل از بلوغ .

نعم فی وجوبه علی الولی قبل البلوغ خلاف ، والاشهر بل المشهور العدم ، للاصل .   31/262

[ لفظ المشهور ما فوق« الا شهر» است ]

یکی از موارد عدم صحت امام جماعت غیر مختون بودن است ، چرا؟

لانه ضیع من السُنة اعظمها،ترک واجب واصرار بر آن موجب فسق است ، بلا اشکال .  شرح بر فقیه 1/379

قال فی جامع الشتات میرزای قمی 4/607:

"لا خلاف فی وجوب الختان للرجل بین علما الاسلام ، بل هو اجماع منهم . کما عن جماعة منهم بل کاد ان یکون ضروریا من الدین ....ولاریب فی وجوبه علی البالغ العاقل بعد کماله غیر مختون فیختن نفسه . حتی ان الکافر اذا اسلم یجب ختان نفسه ولو طعن فی السن ، بلا خلاف ظاهر" .

در روایت دارد که ولو 80ساله باشد .واما وجوبه علی الولی قبل البلوغ " ففیه قولان ، اظهر هما واشهر هماالعدم للاصل وصحیحة علی بن یقطین ....ولا ینبغی الاشکال فی وجوبه لنفسه؛

 وانما الاشکال فی وجوبه لغیره ...

(شرط صحت طواف مختون بودن است )

 

سوال :

  رسم است در میان عده ای که قسمتی از سر را تراشیده و قسمتی را می گذارند ، حکمش چیست ؟

ج=  بقول صاحب جواهر مکروه است . ودر لسان روایات به آ ن« قُنازع» می گویند .

کما قال علی ع " نهی عن القُنازع .  مستطرفات السرائرص610.

در وسائل بابی دارد تحت عنوان " باب کراهت القنازع "      20/186

قال فی مکارم الاخلاق ص 58:

القنازع " وهی الشعر حول الراس . والفضلة من الشعر تترک علی راس الصبی ."

وایضا قال فی وسائل " القنازع : جمع قنزعة ، وهی یحلق الراس الا قلیلا ویترک وسط الراس .

قال فی الصحاح الجوهری " والقنزعة واحدة القنازع وهی الشعر حوالی الراس .

( قاف ضمه دارد )

واما دعای عقیقه :

«بسم الله وبا لله  ؛الله اکبر اللهم والیک هذه عقیقة عن فلان لحمها بلحمه ِ ودمها بدمهِ وعظمها بعظمهِ اللهم اجعلها قرقاءً لآل محمد علیه وآله السلام ».

همانطور که در نقل فقهاء آ وردیم ، والدین طفل نباید از این غذا بخورند ، اما فتوای ابن براج بر جواز بود با احتیاط .

سوال " تکلیف پوست وکله پاچه قربانی چه میشود ؟

ج = در کتب شیعی به چنین فرعی بر خورد نکردم ولی در المغنی ج 11ص 124والشرح الکبیر ج 3ص 589بیان مبسوطی در این باب منقول است :

قال یباع الجلد والراس والسقط ویتصدق به و قد نص فی الاضحیة علی خلاف هذا وهو اقیس فی مذهبه لانها ذبیحة لله

فلا یباع منها شی کالهدی ولانه تمکن الصدقة بذلک بعینه فلا حاجة الی بیعه ، وقال ابو الخطاب یحتمل ان ینقل حکم احداهما ال الاخری فیخرج فی المسئلتین روایتان ویحتمل ان یفرق بینهمامن حیث ان الاضحیة ذبیحة شرعت یوم النحر فاشبهت الهدی والعقیقة شرعت عند سرور حادث وتجدد

نعمة فاشبهت الذبیحة فی الولیمة ولان الذبیحة ههنا لم تخرج

عن ملکه فکان له ان یفعل بها ما شاء من بیع وغیره والصدقة بثمن ما بیع منها بمنزلة الصدقة به فی فضلها و ثوابها وحصول النفع به له ذلک .

حاصل معنا ی لازم کار ما اینست که چون عقیقه عملی است مستحبی ،فلذا حیوان قربانی شده از ملکیت فرد خارج نشده وهمچنان ملک اواست . ومجاز است هر گونه تصرفی در مال خود بنماید ،

دلش خواست بفروشد وپول آ نرا صدقه بدهد ،که در آ ن صورت بسیار نیکو وماجور است .

[جلد= پوست   راس = کله    سقط = دل وجگر ]

سوال " آ یا شیر دادن مادر به طفل واجب است , یاخیر؟ خیر .

قال فی الجواهر 31/272:

"واما الرضاع فلا یجب علی الام ارضاع الولد بلا

خلاف اجد فیه بیننا للا صل ولظاهر قوله تعالی "

فان ارضعن لکم فاتوهن اجورهن " طلاق 6

وقال الصادق ع " لا تجبر المراة علی ارضاع ".( شیردادن)

آری این بود داستان عقیقه که یکی از ولائم بود ،

3- ولیمه برای خانه خریدن 4- رفع مصیبت  5-  غذا بردن برای صاحبان مصیبت .

کما قال فی العروة الوثقی :

"ارسال الطعام الی اهل المیت ثلاثة ایام ، ویکره الاکل ، وفی خبر انه عمل اهل الجاهلیة "

یستحب الوصیة بمال لطعام ماتمه بعد موته .(احکام اموات ).  میت خودش وصیت کند که فلان مبلغ برایم خرج کنید ، آنهم با رعایت ثلث و...                      العروة الوثقی

6- قادم از سفر 7-ختنه سوران ، مشروط بر اینکه در روز هفتم انجام نشود 8- بدن سبب ( شخص کریم الطبعی است ، همینطور مهمانی میدهد. گویند : رسم ابراهیم ع چنین بوده است .9- شکرانه ختم قران  10- آمده بشما سر بزند .

11- کسی که برای کاری نزد شما آمده ، نگه داشته وپذیرائی می کنید .

فرمودند: "اطیلوا فی الجلوس علی الموائد فانها ساعة لا تحسب من اعمارکم ولا تحاسبوه علیها "

امان من اخطار الاسفار سید بن طاووس ص 147

یعنی : ساعت نشستن کنار سفره از عمر محسوب نمی شود .قال علی ع :" یا کمیل اذا انت اکلت فطول اکلک .در وسا ئل الشیعه بابی دارد تحت عنوان "استحباب طول الجلوس علی المائده ."

 یعنی طول دادن سر سفره نشستن .

[ همان چیزی که ما معمولا توجه نکرده وکمترین زمان را به آن اختصاص می دهیم وبر عکس ما ، انگلیسی ها ، حداقل 45دقیقه غذا خوردن را طول میدهند ، اگر برداشت غلط از حدیث ،کراهت  صحبت کردن کنار سفره راهم  بدان بیفزائیم، داستان اوضاع فعلی ما است ]

*بحث دعوت خواهی ، اجابت یا عدم آن *

قاعده کلی در حقوق مومن ، اجابت دعوت اواست .

ولی در قبول کردن یارد دعوت ولیمه، تفصیل وجود دارد .

در میان اهل سنت عده ای واجب وعد ه ای مستحب میدانند .

بعض ایشان واجب کفائی وبعض دیگر واجب عینی .

 " من دعی الی الولیمة یستحب له حضور ها ولیس بواجب علیه .

 وظاهر مذهب الشافعی انه الاجابة فی جمیع الولائم "

لیکن فقهاء شیعه قائلند که اجابت واجب نیست ، مگر اینکه در ترک ، مفسده بزرگی نهفته باشد ، مثل مشکلات خانوادگی ، که در آن صورت واجب است .

میتوان گفت " باید در بعض حالات اقل الضررین را ملحوظ داشت تا برائت ذمه حاصل شود .

برای امور اجتماعی نمی توان نسخه واحدی تجویز نمود .

قال علی ع :" حسین اذا کنت فی بلدة فعاشر بادابها "

گواه ما؛ رعایت عرف جوامع است .

سوال = در تضاد بین عرف وشرع کدام مقدم است ؟

ج= رعایت عرف زمانی است که در آ ن موضوع از شرع نصی وارد نشده باشد .لقمان به پسرش وصیت کرد:  « یا بنیّ لا تجالس الناس بغیر طریقتهم [...] فاذا انت فرد لا صاحب لک یؤنسک »  مواعظ العددیه 154

فرمود : با مردم به طریقه خودشان معاشرت کن والا تنها می مانی . رعایت عرف خلاف شرع ؛ حرام است!

« فرق بین مجلس فقراء وثروتمندان»

قال فی کفایة الاحکام ص 153:

"فان خص بها الاغنیاء لایستحب الاجابة بل تکره "

اگر مجلس مختص پولدارهاست وفقرا راهی ندارند ، اجابت  دعوت ؛کراهت دارد .

فاضل هندی در کشف اللثام عین عبارت فوق رادارد لیکن ایشان هم می فرمایند:

"ولا یجب الاجابة عندنا . الااذا عرض ما یوجبها "

[ یعنی از نرفتن مفاسد بروز میکند ]

قال الشهی الثانی :

"فان من حق المومن اجابة دعوته "

نکته " بقول شیخ در مکاسب ؛حقوق جنبه تهاتری دارد .

 یعنی زمانی لازم الرعایه است که طرف مقابل هم بحقوق خود در مقابل شما عمل کند .

نکته : باید در شرکت کردن مواردی را  ملاحظه نمود از جمله ، حفظ شخصیت مهمان ،عدم مواجه با منکرات ،عدم ایذاء مهمان و... کما قال : لیس للمؤمن ان یُذل نفسَه "

برمسلمان واجب است که خود را در معرض اهانت قرار ندهد .

*در تزاحم دعوت خواهی ،حق تقدم با کدام است؟*

در دعوت خواهی کردن ابتدا اقربای نسبی وسببی مقدم هستند وبعد از آنها ، مؤمنین وشیعیان علی ع وسپس فقرا ومستمندان .

قال رسول الله ص :" اذا اجتمع داعیان فاجب اقربهما الیک بابا،فان اقربهما الیک بابا، افربهما الیک جوارا ، فان سبق احدهما، فاجب من سبق "  مسالک 7/29

در تزاحم هر کس زودتر دعوت خواهی کرد مقدم است .

امام صادق ع فرمود:" ان من حق المسلم الواجب علی اخیه اجابة دعوته "   وسائل 24/270

حق است بر مسلمان که دعوت برادر دینی اش را قبول کند .( ولی دعوت کسی که منت میگذارد ؛ مستحب نیست .ضمناً غذای شخص لئیم را نباید خورد . )

قال فی الجواهر 29/49:

"وعلی کل حال فلو کان الداعی اثنان فصاعدا ، قدم الاسبق فان جاء ا معا ففی المسالک اجاب الاقرب رحما ثم الاقرب دارا، کما فی الصدقة "

ابن قدامه در المغنی 8/ 108 و محی الدین النووی در المجموع 5/648همین بیان را دارند .

« با چه کسی مصاحبت کنیم؟»

در خبری دارد : اذا صحبت فاصحب نحوک فلا تصحب من یلقیک فان ذلک مذلة للمؤمن " با هم سطح خودت رفت وآمد کن که دچار مشکل نشوی .(  او دست بالا را میگیرد وتو نمی توانی تلافی کنی , ضایع میشوی)

قال علی ع : " لا تصحبن فی سفر من لا یری لک الفضل علیه له الفضل علیک " با کسی که برای تو ارزشی

قائل نیست مصاحبت مکن . یعنی تو برای او حرمت میگذاری ولی او تورا تحویل نمیگیرد . در خبر دیگری دارد به دیدار کسی که با تو سر سنگین برخورد میکند – تحویل نمیگیرد – نرو !

در خبری وارد شده که فردی از دوستان امام صادق ع با عده ای به حج ّ مشرف شدند . این آقا وضع مالی خوبی داشته ودر طول سفر از دوستان خود به بهترین وجه پذیرائی میکرد – همه را مهمانی میکرد- وقتی بحضور امام رسید , امام ع اورا سرزنش کرده وفرمود ؛ چرا اینکار را کردی ؟ عرض کرد از آنها پذیرائی میکردم مگر عیبی دارد ؟ فرمود : تو فکر نکردی در میان دوستانت کسانی هستند که آنها هم دوست دارند مثل تو تلافی کنند ولی قدرت مالی ندارند ؟ لاجرم خجالت میکشند؟

 

سوال = آ یا بردن غذا در مهمانی جایز است ؟ جواب: با رضایت صاحب خانه اشکا لی ندارد .

هر چند که بعض فقهاء تصرف در غذای مهمانی را برای

مهمان بهر شکل جایز میدانند ، خواه بخورد وخواه ببرد ، زیرا تصرف مهمان در غذائی که جلویش می گذارند از باب حیازت مباحات است .  جواهر 19/52

البته عده ای بردن را اشکال می کنند .

کما قال " یحرم علی الآکل بعد الاکل ان یحمل معه خبزا او طعاما او لحما ...

بنظر نگارنده قید " بعد الاکل " مشعر بر بردن بعد ازخوردن است . یک پرس خورده ، یکی هم ببرد ،

پس بفرمائید صاحب خانه باید دو برابر مدعوین تدارک ببیند.( آبروی مؤمن در خطر قرار می گیرد)

 

فقهاء در بحث ولیمه مسئله ای را مطرح می نمایند که ماهم آ نرا جهت اطلاع عزیزان می آ وریم .

در تزاحم دعوت برای جنازه ( خاکسپاری میت ) وولیمه ،

همه فقهاء متفق القولند که حق تقدم  با جنازه است .

قال الاردبیلی فی مجمع الفائد ة والبرهان فی شرح الارشاد:

"یجیب الجنازة فانها تذکر الاخرة ولیدع الولیمة فانها تذکر الدنیا"      2/513

کتابهای ذیل همین فتوا را دارند "

1-الحدائق البحرانی 4/90

2- منتهی المطلب 1/444

3- ریاض المسائل 1/52

4- جواهر الکلام 4/30

5- بحار 78/267

6- تهذیب الاحکام 1/462

7- میزان الحکمة 4/2976

8- وسائل الشیعه 2/451

9- مستد رک الوسائل 2/120

10- دعائم الاسلام 1/221

روایت دعائم چنین است :

«فان حضور الجنازة یذکر الموت وحضور الولائم یلهی عن ذلک »

سوال = آیا لهو حرام است ؟

بین فقهاء دراین مورد اختلاف نظر وجود دارد ، حرمت وکراهت را فرموده اند ، شیخ در مکاسب همه را آورده است  . ظاهرا قول مشهور بر حرمت باشد .ولی لغو مسلماً مکروه است .لعب حرکات بچگانه را گویند فرق لهو با لعب این است که حرکت لعبی از قوای شهوانی منبعث نمی شود لیکن حرکت لهوی حتما از قوای شهوی سر چشمه می گیرد .مثل سفر لهوی .لذا فرمود " کل ما الهی عن ذکرالله فهو میسر .میزان دور شدن از ذکر خداست .که علت اصلی حرمت لهو شده است .

"اصل اللهو الترویح عن النفس بما لاتقتضیه الحکمة .واللعب هو الفعل المنتظم الذی له غایة خیالیة غیر واقعیة کملاعب الصبیان لا اثر لها الا مفاهیم الخیالیة من تقدم وتاخر خسارة ونفع وضررکلها بحسب الفرض والتوهم "

 خاتمه یافت قصه ولیمه وعقیقه ، باشد که خداوند ما را بر امر خیر وشادی موفق بدارد .

حالیه نکاتی ارزشمند از آ داب غذا خوردن ومهمانی عرضه میداریم

قال النبی ص :" لا خیر فیمن لا یضیف " کسی که مهمانی نمیدهد ؛ در او خیری نیست .

نکته : بعضی ها می گویند ما اهل تعا رف نیستیم و بمهمان تعارف نمی کنند ، این بر خلاف سنت اسلامی است ، در روایت از اما م صادق ع نقل است که ایشان حتی مهمان را بر خوردن زیاد قسم میدادند.

کما قال فی البحار ،(باب جودة الاکل فی منزل الاخ المومن)

امام ع کاسه ای غذا جلوی دوستش گذاشتندومیان کاسه خطی کشیدند وگفتند:

"ترا قسم که تا پشت این خط بخوری "

ثم قال :"اقسمت علیک لما اکلت دون الخط ".

وحتی میان منزل گردش می کردند تا مبا دا کسی کم بخورد و می فرمودند مستحب است در بیت دوست حسابی غذا بخوری ؛ کما قال "اما علمت انه یعرف الرجل اخاه بکثرة اکله عنده .امام رضاع فرمودند:

 " انسان خیّر از طعام مردم می خورد تا مردم هم از طعام او بخورند "        بحار 72/448

   

ویا در روایت دارد که " کُل " من غیر الحاح  بمهمان بیچاره می گوید : بخور ؛ولی اصرار نمیکند .

ویا سکوت میکند ومی گوید :سر سفره کراهت دارد حرف بزنی ؛ببینید معنای حدیث را نفهمیده است .

نقل است ؛ مرحوم میلانی سر سفره با فرزندان بحث فقهی میکردند ؛ مثلا یک روز ایه

 " انی مغلوب فانتصر " را بحث می کردند . ممکن است سوال شود پس منظور روایت چیست ؟

بر طبق قاعده استحباب تحبیب قلوب المومنین گوئیم :

منظور روایت احتمالا چنین باشد:

1-                 با اشتغال او به تکلم جلوی خوردنش را بگیری .

2-                 در نزد او از گرانی ومشکلات تهیه غذا سخن بگوئی تا غذا بر جان او حرام شود ؛ ملاحظه کرده اید ، افطاری میدهد سر سفره می گوید ، آ قا نمی دانی با چه بدبختی این نان تخمه زده را گرفتم ، ویا می گوید آ قا گوشت گران است ، برنج گران است و... خلاصه کاری می کند که  آب خوش از گلویت پائین نرود . آ نقدر گریه میکند که از آمدنت پشیمان می شوی . آری این حرفها کراهت دارد ؛ نه چیزی که به مومن بشاشت داده واشتها ی اورا باز می کند .روحیه شاد ومفرح اشتها آ ور است غیر از این است  قبول نداری امتحان کن .

3-                 فلذا فرمود  یکی از کراهتهای مهمانی :

والا یکثر السکوت عند الضیف .البته کارهای ما معمولا وارونه هستند ، شما خودتان را نارحت نکنید.

مستحب است در ورود کمک مهمان کنید ولی در اینکه زودتر برود خیر . قال الباقر ع:

 " اذا نزل بکم الضیف فاعینوه واذا ارتحل فلا تعینوه "   کافی 6/284

 در رفتن کمکش نکن ؛ تصور شود که دوست دارد زودتر بروی . استقبال از مهمان وبار وبنه ی او را گرفتن وکمک به فرود آمدن مستحب است وبدرقه ومشایعت او هم مستحب . قال النبی ص :

" من حق الضیف ان تمشی معه فتخرجه من حریمک الی الباب " تا دم در منزل بدرقه کن .

" وان من السنة الضیف ان یُشیّع الی باب الدار "              احیاء العلوم غزالی

« علی المضیف ان یُرِیَ الضیف بیت الماء ویُعلِمَهُ مواقیت الصلاة » بر میزبان است که با ورود مهمان دستشوئی را به او نشان دهد و اوقات نماز را هم یاد آور شود ( یعنی اگر غریب است اوقات شهررا)

از مهمان کار کشیدن کراهت دارد . آ قا رفتی لقمه ای نان بخوری ؛ صاحب خانه می گوید بی  زحمت سر دیگ را بگیر ؛ دیگ همانا و دیسک کمر همان . چه شده آ مده ای  به دلت نیفتد مهمانی صفا کنی !

قال النبی ص : " لا احب المتکلفین "  تکلف را دوست ندارم .

نه خودت ونه مهمان را بزحمت نینداز ، سزاوار نیست .

به دشمن اهل البیت غذا نده ؛ زیرا فرمود : " من اشبع عدوا لنا فقد قتل ولیا لنا " وسائل الشیعه24/274

سوال : با توجا به حدیث فوق , خبر احترام مهمان ولو کافر باشد چه میشود؟

جواب : ظاهراً « اکرم الضیف ولو کان کافراً » حدیث نباشد , بلکه از مشهورات لا اصل له است که بر زبان

مردم جاری است . علامه در بحار گوید : " کما اشتهر علی الاسن اکرم الضیف ولو کان کافراً "  67/370

شاید هم مراد از خبر « من اشبع عدوالنا» نواصب باشند که به امامان معصوم ع اهانت میکنند !

به خبری بسیار در خور تامل نظر بیفکنید :

 قال الباقر ع لجابر : لا تَستعِن بِعدوٍ لنا فی حاجة ٍ ولا تَستَطعِمهُ ولا تَساَْلهُُ شَربة ً"  بحار 68/113

امام باقر ع به جابر فرمود : از دشمن ما کمک مخواه ؛ ونه طعامی ونه قطره ِ آب برای نوشیدن ! در خبر دیگری فرمودند : از مجوسی یاری نطلبید . !( اینها درسی هستند برای ما تا بدانیم با چه کسی مراوده کنیم )

قال الصادق ع : "من اطعم عشرة من المسلمین اوجب الله له الجنة "

قال علی ع " یجلس احدکم علی طعامه جلسة العبد ویاکل علی الارض .(رک سنن النبی ص)

ضمنا چار زانو نشستن هم کراهت دارد، مستحب است دو زانو ومودبانه در مقابل سفره بنشینی .

که فرمود: " اکرم الخُبز" . نان را محترم بشمارید .

. فرزند خود را بی دعوت  همراه بردن حرام است که فرمود :

"اذا دعی احدکم الی طعام فلا ینبغی ولده فانه اکل حراما ودخل غاصبا،

 لا یجوز لا حد ان یتصرف فی مال غیره الا باذنه"

 مستحب است بعد از غذا تخلیل دندان.

قال الصادق ع :"ان من حق الضیف ان یعد له الخلال "

( من لا یحضر الفقیه .  وفی الکافی " ان من حق الضیف ان یکرم وان یُعدُّ له الخِلال "

  لذا بعد از اطعام به مهمانان خلال دندان تعارف کنید که از سنن اسلامی است .

وبدانیم که خوردن غذای لای دندان کراهت دارد .مستحب است صاحب خانه قبل از همه شروع و بعد ازهمه دست بکشد .تا مهمان دلگرم باشد .کان رسول الله ص اول من یضع یده وآ خر من یرفعها لیکل القوم . حداکثر توقف مهمان در نزد میزبان سه روز است وبیش از آن صدقه است که برای میزبان نوشته میشود .

دعای بعد غذا اینست:

قال السجاد ع:

 "  الحمد لله الذی اطعمنا وسقانا وکفانا وایدنا وآوانا  وانعم علینا وافضل الحمد لله الذی یطعم ولا یُطعَم "

بر خلاف نظر عوام ؛ شب اصلا غذا نخوردن کراهت دارد مخصوصا برای پیر مرد .شام بخور ولو یک لقمه.

فرمود:" طعام اللیل انفع من طعام النهار."   کافی 6/289

قال ع :"   الشیخ لابد علی العَشاء ولو لقمة"               جواهر 36/464

دست شستن قبل از غذا وبعد آ ن مستحب است .وکراهت دارد دستان شسته شده بعد غذا را با حوله خشک کنید زیرا تا زمانی که دست شما مر طوب است برکت باقیست .

آب وضو را هم با حوله خشک کردن کراهت دارد . در باب کم خوری بوعلی سینا چه خوش سروده :

اِسمع جمیع وصیتی واعمل بها

فان الطب مجموع بنظم کلام

واحفظ منیک ماستطعت فانه

ماءالحیاة تصب فی الارحام

واجعل غذاک کل یوم مرة

واحذر طعاما قبل هضم طعام

شاهد ما بر سر این است که روزی یک وعده غذا بخور و قبل از این که گرسنه شوی غذا نخور.البته موارد استثنائی مثل کسانی که مبتلا به دیابت هستند از این قاعده خارجند .

قال النبی ص: "نحن قوم لا ناکل حتی نجوع واذا اکلنا لا نشبع"        سنن النبی /226

 تا گرسنه نشویم نمی خوریم وخودرا کاملا سیر نمی کنیم .

( بعضی ها می خورند حتی اذا بلغت الحلقوم ).غذای زیاد آ ب زیاد می طلبد .

واما آ داب غذا خوردن 12عدداست .

4تا واجب ؛ 4تا مستحب و4تا ادب .

4تای واجب =1-فالمعرفة "شناخت حلال وحرام

 2- والرضا " راضی بودن بنعم الهی .

3-  والتسمیه " برای هر لقمه بسم اله مستحب است ؛ ولی اول وآخر هم بگوئی کافیست .

4- والشکر " گفتن الحمدلله برای هر لقمه ویا یکی در آخر کار . شکر نعمت ؛ نعمتت افزون کند

                                کفر نعمت از کفت بیرون کند.

قال الله تعالی " ولئن شکرتم  لازیدنکم ولئن کفر تم ان عذابی لشدید. 

براستی تعریف شکر چیست ؟

الشکر صرف العبد جمیع ما انعمهم الله خلق لا جله .

هر نعمتی را بجا مصرف کردن شکر انست .

4تای مستحب "

1-                 وضوی قبل از غذا

2-                 نشستن روی پای چپ .

3-                 خوردن با سه انگشت ؛ البته اگر خلاف عرف وموجب اهانت مسلمانان است باید این عمل ترک شود . درست است که دارند " کان رسول الله ص یاکل بثلاثةاصابع." ولی رعایت عرف واجب است .4- لعق الاصابع .لیسیدن انگشتان ؛ که این هم حکم مورد قبل رادارد .

4-                  (رک سنن النبی ص طباطبائی )

4تای ادب "

1-                 از جلوی خود غذاخوردن .به سمت چپ وراست تجاوز نکردن که نشان شکم پروری است .

2-                 تصغیر اللقمه ؛ لقمه کوچک برداشتن .

3-                 خوب جویدن .

4-                 قلة النظر فی وجوه الناس ؛ زیاد بصورت مردم نگاه نکردن . داستان جالبی :  شخصی مهمان دیگری بود وشغول غذا خوردن ؛ بناگاه صاحب خانه گفت " دست نگه دارید ؛ موئی در لقمه شماست .

مهمان لقمه را زمین گذاشته ودست کشید ؛ گفت چرا ؟

گفت تو آ نقدر روی غذا خوردن دقت نظر داری که موئی  را دیدی ؛ غذای تو خوردن ندارد .

          نقل از من لا یحضر ه الفقیه صدوق

در بعض روایات هم وارد است که "قبل از غذا وبعد آن نمک بخورید .میوه را بعد از شستن بخورید مه فرمود " ان لکل ثمرة سما .ویکره اکل الطعام حارا " داغ نخورید که برکت ندارد .  بگذارید سرد شود .غذا را فوت نکنید.بنا بر نص قران ، خوردن میوه قبل از غذا باشد : وفاکهة مما یتخیرون ولحم طیر مما یشتهون "(واقعه)

پیامبرص هر غذائی میخوردند عرض می کردند " اللهم بارک لنا فیه ؛ وابدلنا خیرا منه الا اللبن فانه کان یقول " اللهم بارک لنا فیه وزدنا منه .

امام صادق ع برسر سفره اش همیشه سبزی بود .

درمهمانی تعارف آّ ب از کوچک شروع و چای از بزرگ  واز دست راست شروع کردن ثواب دارد .

با دست راست غذا خوردن ثواب دارد واستنجاء بادست چپ .

برسر سفره شراب نشستن حرام است .وکلاً بر سر هر سفره ای که معصیت خدا شده وحضور شخص موجب تقویت آن معصیتکاری شود . قران فرمود : " اذا رایت الذین یخوضون فی آیاتنا فاعرض عنهم " 68  انعام

درحین راه رفتن غذا خوردن کراهت دارد ، مگر در حال ضرورت. در تزاحم نماز وطعام ، اگر عده ای منتظرند ؛ طعام مقدم است الا در ضیق وقت نماز .عجله کردن در اطعام مؤمن ثواب دارد .

کراهت دارد دیگران را منتظر گذاشتن که شاید اهانت محسوب شود . متاسفانه بعضی بر اثر جهالت ویا حس غرور وتکبر به وقت دیگران بها نمی دهند .تصور شان بر اینستکه دیگران را معطل گذاشتن شخصیت آورد.

در خاتمه داستان جالب را از کیمیای سعادت نقل کنیم "

عایشه می گوید "اول بدعتی که پس از رسول (ص ) پدید آمد سیری بود "که چون قوم سیر شدند وسیر بخوردند نفس ایشان سر کشی گرفت .        کیمیای سعادت رکن سوم ص 455

قال تعالی: " کلو ا واشربو ولا تسرفوا"    اعراف 31

میزان اسراف نکردن است ؛ وآ ن چیست ؟

 

قال النبی ص :" کل ما فوق الکفاف اسراف "

بیشتر از ظرفیت اسراف است وفرق آن با تبذیر چنین است : اسراف جهل به مقدار است و تبذیر جهل به جایگاه مصرف . ( نمیداند در کجا وچقدر مصرف کند)

قال الله تعالی " ولا  تبذر تبذیرا ویا ان المسرفین کانوا من اخوان الشیاطین "   اسراء 27

اما حیوانات خوردنی :

دو گروهند 1- اهلی 2- وحشی

اهلی = گاو ، گوسفند ، بز ، شتر ،گوزن ، آ هو ، اسب ؛ الاغ  البته با کراهت مخصوصا در باب الاغ ،واز اینها وحشی هم حلال است ؛ مثلا گاو وحشی و...

گوشت خرگوش 100درصد حرام است .

هر حیوانی که از آب بدر آمد و ماهی بودوفلس داشت حلال است .شرط حلیت و تذکیه حیوانات بری وبحری هم 4تاست :

ذبح ؛ صید ؛ نحر و اخذ . ذبح برای بهائم یغیر از شتر که نحر مال اوست . صید برای حیوانات حلال وحشی ؛ واخذ برای ملخ .

شرط حلیت ماهی هم صید است واخذ ؛ یعنی اگر زرنگ باشی وبا دست بگیری حلال است . شرط حلیت ماهی زنده از آب بیرون آوردن است . ولوازمیان سطل ودر خیابان.( فروشنده های دوره گرد )

ماهی بایدد در بیرون آب جان بدهد ، اسلام شرط صیاد ماهی نیست.ولی در حیوانات برّی شرط است .

( برای اطلاعات بیشتر در این خصوص به مقاله " حرمت خوردن خرچنگ " مراجعه کنید )

خوردن هر گونه غذائی که مضر باشد حرام است .

قال السیستانی: " یحرم استعمال کل ما یضر بلیغا با لانسان "

اگر معالجه مریض منحصر به خوردن شی حرام باشد با تجویز طبیب حاذق متدین جایز است ، ولی شراب مطلقا جایز نیست .( علی رای)  آبجو حرام ؛ لیکن ماء الشعیر اشکالی ندارد .  غذا خوردن بدون اجازه از منزل افرادی که خداوند در سوره نور بیان داشته:

"ما ملکتم مفاتحه " جایز است ؛ واگر نهی کنند حرام .   دقت کنید فقط منزل ملاک است ونه مغازه و انبار خوردن دارد ولی بردن ندارد .!

قال السیستانی " والظاهر شمول الحکم لغیر الماکول من المشروبات المتعارفه من الماء واللبن الحلیب وغیرها"

مسئله دیگر آنست که :

در حال اضطرار خوردن مال دیگران جایز است ؛ لیکن با استقرار مبلغ بر ذمه شخص .

قال الله تعالی: " فمن اضطر غیر باغ ولا عاد فلا اثم علیه "  مشروط بر اینکه باغی وعادی نباشد .

 

حسن ختام مقاله کلام خداوند بزرگ که عمل به آ ن صلاح وفلاح دنیا وعقبی را بدنبال دارد :

" کلوا من الطیبات واعملوا صالحا ً "

لقمه حلال؛ انسان را صالح میسازد . والا فلا .

 

«حرف زدن موقع غذا خوردن»

قال علی(ع): اذکروا الله عند الطعام ولا تلغوا فیه فانه نعمة من نعم الله یجب علیکم فیها شکره وحمده واحسنوا صحبة النعم قبل فراقها فانها تزول وتشهد علی صاحبها بما عمل فیها .

( بحار الانوار 63/411و مکارم الاخلاق ص 140)

در بین مردم شایع است که حرف زدن موقع غذا خوردن مکروه است ، وغالبا دیده شده ، افرادی که دوست دارند دیگران را از تدین

خود مطلع کنند ، بر سر سفره اگر کلامی بشنوند ، فوری می گویند :

"آقا حرف زدن سر سفره کراهت دارد" . این در حالی است که اگر از همین شخص سوال شود ، چرا سفره را ، سفره می گویند .

قطعا اطلاعی ندارد . بله ممکن است کراهت داشته باشد ، اما در کجا ، کدام صحبت کراهت دارد ؟

نقل است که مرحوم آیت الله العظمی میلانی مرجع بزرگ شیعه بر سر سفره غذا با فرزندان بحث تفسیری را ه می انداختند .

روزی این آیه را مطرح کردند «انی مغلوب فانتصر» قمر 10

هر کدام سخنی گفتند, احدی از ایشان فرمود : برای افاده شدت ارتباط بین مرسل ورسول است ، که شکست رسول شکست مرسل است .وآیت الله تائید کردند . (مجله نور علم، دوره 3شماره اول)

به همین خاطر بما دستور داده اند « کونوا نقاد الکلام »

 

در فرهنگ اصیل ج اول ص 62تالیف آیت الله شمس الدین نجفی حدیث فوق الذکر را چنین نقل نموده است :

"اذکروالله علی الطعام ولا تتلفظوافانه نعمة ". در حال غذا خوردن بیاد خدا باشید وسخن مگوئید زیرا غذا نعمت خدااست . ورعایت حق نعمت سپاسگذاری وبیاد منعم بودن است . انتهی .

همین حدیث را طریحی در مجمع البحرین 4/291چنین گوید :

اذکرو االله علی الطعام ولا تلفضوا فانه نعمة ، قیل انه مضارع محذوف منه احدی التائین ، والمعنی لا تتکلموا وتصوتو ا بغیر ذکر الله فانه نعمة من نعم الله ومقتضاها الشکر وعدم الغفلة عن ذکر المنعم .اما کلمه « لفظ» در لغت یعنی انداختن.

 

شاهد ما در این مقاله وکاویدن قید« تلفضوا»،است .

ابتدا معنی «لفظ» :رمیتُ به ، آن چیز را از دهانم انداختم .

لذا به صحبت کردن لفظ الکلام می گویند ،زیرا حرف از دهان بیرون می افتد.قال فی المنجد : لفظ الشی من فمه : رمی به وطرحه .

لفاظات : ما یلفظ ای یُرمی به من الفم [ مایطرح من الموائد ] .

البقیة الیسیرة من الشیء .

یعنی چیزهای ریزی که از شی باقی میماند .

عرب می گوید : "اکلت التمر ولفظت نواته" خرما را خوردم وهسته اورا انداختم .

در قاموس قران دارد که :" لفظ ریقه" : رمی به ،یعنی آب دهان را انداخت .  لفظ الرمی الدقیق : آسیاب آرد را کنار ریخت .

لفظ در اصل یعنی : هو طرح الشی من الفم او عما هو کالفم .

عرفاً هم می بینیم وقتی کسی در حال غذا خوردن حرف میزند ، از دهانش ذرات غذا به بیرون پرتاب میشود که اینها در منظر اسلام کفران نعمت محسوب میشود .

غزالی  در آداب غذا خوردن با دیگران می گوید :"ادب دوم :آنکه بر طعام ساکت نباشد که از سیرت عجم است وبه آنچه متعارف است سخن گویند . واحوال صالحان در طعام وغیر ان حکایت کنند" . انتهی .

آری در خبر است که : کان ابو الحسن ع اذا اکل احدنا لا یستحدثه حتی یفرغَ من طعامه .

وسائل الشیعه 24/267

می گوییم نه هر صحبت کردنی کراهت دارد ، بلکه برابر روایات ؛آن

سخنی که شما را از یاد خدا غافل سازد . والا کلام حق وپند وحکمت ،نه تنها مکروه نیست بلکه بقول امروزیها ،استفاده بهینه از زمان است .شیخ طریحی هم فرمود : لا تتکلموا وتصوتو ابغیر ذکر الله .

سخنی که تورا از یاد منعم غافل سازد.زبانت را از غیر نام ویاد خدا ؛ ساکت نگه دار !

سیره سید میلانی را هم که عرض کردیم .

 بعلاوه منظور از لا تلفضوا  در روایات بعیقیده ما, بیرون پرانده ذرات غذا از دهان است .

در حدیث ابتدای مقاله هم لفظ « ولا تلغوا» آورده که معنای آن اسقاط  شئ است .

علی ایحال ، برداشت عوامانه از خبر معصوم ع این می شود که بر سر سفره ،

« صم بکم عمی فهم لا یرجعون ».

تصور کنید در مهمانی صاحب خانه سکوت اختیار کرده ولب بر نیاورد ، شما بعنوان مهمان چه تصور می کنید؟ویا بعضاً دیده شده در حضور مهمان از گرانی گوشت ومرغ و... صحبت میکند , بنحوی که غذا ..میشود

بعلاوه ،قاعده :"استحباب تحبیب القلوب" عام بوده ودر بسیاری موارد کاربرد عملی دارد .

پناه به خدا از افراط وتفریط وجهالت . قال علی ع: "الانسان عدو لماجهله". انسا ن دشمن نادانی خود است .    

اما معنای سفره :

سفره از سفر گرفته شده ،یعنی هر زمان پای سفره نشستی بیاد سفر آخرت بیفتی .

بیاد می آورید قدیم ، درحاشیه سفر ه نوشته بود :

شکر نعمت نعمتت افزون کند * *کفر نعمت از کفت بیرون کند .

آیه قران است « ولئن شکرتم لازیدنکم ولئن کفرتم ان عذابی لشدید».     7 ابراهیم

قال فی مجمع البحرین 3/333:

والسفرة بالضم : طعام یصنع للمسافر والجمع سفر کغرفة وغرف ،

وسمی الجادة التی یوضع فیها الطعام سفرة مجازاً.

معنا :سفره در اصل یعنی غذائی که برای مهمان آماده می کنند .

وبه این پارچه ای که پهن می کنند ، از روی مجاز سفره گویند .

 

قال فی المنجد :السفرة : طعام المسافر.

ما یُبسط علیه الا کل .

قال فی مصباح المنیر : السفرة ُ : طعام یُصنعُ للمسافر والجمع سُفَر"  ج2ص279

با این دو شاهد مبرهن شد که سفره بما گوش زد میکند که فلانی مسافری ؛در اخبار داردکه دقایق کنار سفره نشستن از عمر آدمی حساب نمیشود. قال الصادق ع : " اطیلوا فی الجلوس علی الموائد فانها ساعة لا تحسب من اعمارکم ولا تحاسبون علیها "       بحار 13/411

بر کنار سفره ی غذا زیاد بنشینید که از ساعت عمر شما حسابش نمیکنند ( زیارت هم همین حکم را دارد )

 

 

 

                             والله الهادی الی الثواب

مکتب القران فجر --- ۷/۱/۱۳۹۰

09369319570                         محمد رضا فروزان

 

 

 

             

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  یکشنبه هفتم فروردین 1390ساعت 11:38  توسط محمدرضا فروزان  | 

موعود منتظر

بسم الله الرحمن الرحیم

قال رسول الله ص : " من مات ولم یَعرِف امام زمانهِ مات میتةً جاهلیة "     مستدرک الوسائل 18/187

السّلام علی مَهدیّ الامم و جامع الکَلم السلام علی المهدیّ الّذی وعدالله عزوجل به الاُمَم ان یجمع به الکلم وکَلُمَّ به الشَّعَث و یَملَاء به الارض قطاً و عدلاً [1] . [ بَعد ما مُلِئت ظلماً و جوراً ] .

« مهدویت »

مقدمه :دانشمندان پیرامون زندگی امام زمان  12 سوال مطرح کرده اند که ما با بیان آنها وپژوهشهای اضافی در ذیل می آوریم  :

1 _ راز طول عمر امام علیه السلام

2 _ لماذا هذه الغیبة ؟  علت غیبت چیست ؟

3 _ ما الفائدة من امام غائب ؟  فایده ی امام غائب چیست ؟

4 _ این یعیش المهدی ؟  امام در کجا زندگی می کند ؟

5 _ متی یظهر ؟ چه زمانی ظهور می کند ؟

6 _ ما هو تکلیف المؤمنین فی زمن الغیبة؟ وظیفه ی مؤمنین چیست؟

7 _ ما هی الحوادث الکائنة عند ظهوره و بعد ظهوره ؟

      حوادث قبل از ظهور چیست ؟  بعد از ظهور چیست ؟

8 _ کم مقدار الحکومة ؟  امام (ع) چقدر حکومت می کند ؟

9 _ کیف قیام المهدی (ع) ؟ نحوه ی قیام چگونه است ؟

10 _ کیف عاقبته ؟  سرانجام امام (ع) چه می شود ؟( ختم عمر مبارک امام ع چگونه است ؟)

11 _ راز جمله ی یُصِلح الله فی لیلة واحدة چیست ؟( خداوند امر قائم ع را دریک شب بسامان میرساند)

12 _ فی انه هل بعد دولة المهدی دولة ام لا ؟ ( آیا بعد از دولت مهدی ع دولتی هست ؟ آری)

ودر خاتمه فقراتی از علائم قبل از ظهور امام ع واخباری از سید خراسانی ویمانی را برای تیمن وتبرک بیاوریم .

باشد که صاحب الزمان ع از ما بپذیرد .

دیباچه :

سلام بر مهدی ، موعود ادیان ، قطب عالم امکان ، قبله عارفان و سالکان الی الله ، محبوب مشتاقان ، معز المومنین و مذل الکافرین ، بقیة الله فی الارضین ، ذخیره ی خدا برای مستضعفین ، نور العین اهل ولاء ، مراد بندگان صالح خدا ، کعبه ی آمال زُهّاد و عُبّادِ دلسوخته و نقطه اتکاء تمام انسانهای پاک و وارسته که بر سر راهش نشسته و چشم به راه آمدنش هستند .

«اللهم عجل لولیک الفرج »

در این مقاله بر آنیم مختصری در خصوص مهدویت در لسان سایر ادیان و مذاهب آورده وشواهدی نقل کنیم وسپس به 12 سؤال مهم پیرامون مهدی موعود بپردازیم . ملحوظ بدارید که امام شناسی از واجبات مؤمنین است . خبر ابتدا مقاله هم دلیل آنست .

اعتقاد به مصلح جهانی در تمام ادیان الهی وجود دارد .در زبور داود (ع) مزمور 37 بند 9 ، 12 ، 17 ، 18 مشابه آیه 105 سوره انبیاء [2]  دارد که « خداوند روزهای صالحان را می داند و میراث ابدی خواهد شد . »

در انجیل لوقا فصل 12 آیه 35 و36 ، در کتاب اشعیاه بنی فصل 11 ، آیه 1 تا 10 ، در جاماسب نامه ی تحت عنوان سوشیانت آمده است . جزء اعتقادات زردتشتیان است که رأس هر هزاره یک مصلح ظهور می کند .

در اوپانیشاد هندوان که کتاب مقدس ایشان است . آمده است که در عصر آهن مردی سوار بر اسب سفید ظهور می کند . در حالی که شمشیر برهنه ای به صورت ستاره ی دنباله دار در دست دارد ، شریران را تماماً هلاک می سازد و خلقت را از نو تجدید و پاکی را رجعت خواهد داد [3] .

هندوان گویند این مظهر در دوره ی انقضای عالم است . و او را مظهر دهم ویشنو می دانند .

شواهد دیگری از کتب عهد عتیق دال بر وجود مصلح کل وجود دارد . حتی در سِفر پیدایش تورات اشارتی بر 12 امام (رئیس) از صُلب حضرت اسماعیل به حضرت ابراهیم خداوند می دهد . (باب17 فقره 20 )

در انجیل لوقا فصل 12 ص 35 – 36 چنین دارد :

همواره لباس بر تن برای خدمت آماده باشید مانند خدمتکارانی که منتظرند اربابشان بازگردد . و حاضرند هر وقت که برسد و در بزند در را به رویش باز کنند . خوشا به حال آن خدمتکارانی که وقتی اربابشان می آید بیدار باشند خواه شب ، خواه سپیده دم .

اما در کتب اهل سنت :

قال الشیخ محی الدین فی الفتوحات المکیة :

و اعلموا انه لابد من خروج المهدی علیه السلام . لکن لایخرج حتی تمتلئ الارض جوراً وظلماً فیملاها قطاً و عدلاً ولو لم یکن من الدنیا الایوم واحد طَوَل الله ذلک الیوم حتی یلی ذکر الخلیفة و هو من عترة رسول الله(ص) من ولد فاطمه رضی الله عنها جده الحسین (ع) [4] ... .

حدیث لو لم یبق من الدنیا ... مروی از پیامبر است که درکتب اهل سنت بدین قرار آورده شده است :

ینابیع المودة 2 /210   –   سنن ابی داود 2/ 309 –  سنن الترمذی 3/343 –  مستند احمد 1/99 

عون المعبود 11/252  –  سنن ابی ماجه 2/ 929 .

حدیث تملا الارض ظلماً و جورا در کتابهای اهل سنت :

مسند احمد 3/28 - المستدرک الحاکم 4/465 و 557 – کنز العمال 14/261 با جمله ی

 « اَبشرو بالمهدی رجل من قریش من عترتی یخرج فی اختلاف الناس و زلزال ... . »

حدیث « یخرج فی آخر امتی المهدی » در کنز العمال جلد 14 حدیث 38700 – 38702 وارد است .

در کتاب الفتن المروزی صفحه 215 :

قال رسول الله (ص) :" خروج المهدی من مکة الی بیت المقدس و الشام بعد ما یبایع له "

حدیث مروی از پیامبر (ص) : « المهدی منا اهل البیت یصلحه الله فی لیلة واحدة » در کتابهای تحفة الحوذی 6/403 در الجامع الصغیر السیوطی 2/672 کنز العمال14/264 وارد شده است .

قال ابن ابی الحدید المعتزلی فی شرح نهج البلاغه :

« و لیس یبعد عندی ان یرید به القائم من آل محمّد صلی الله علیه وآله فی آخر الوقت [5] . »

قال ابن حجر فی فتح الباری :

تواترت الاخبار بان المهدی من هذه لامة و ان عیسی یصلی خلفه [6] .تمام دانشمندان اهل سنت اگر نگوئیم ، حداقل اکثریت قریب به کل ایشان ، تواتر اخبار ظهور مهدی (ع) از عترت پیامبر (ص) را قبول داشته و بعضی ایشان از جمله القندوزی حنفی در کتاب ینابیع المودة ، ارادت فراوان به حضرت مهدی (ع) داشته وکلاً در خصوص فضیلت اهل البیت (ع) روایات فراوانی را نقل می کند

شاید در اینجا این سؤال مطرح شود ، پس چرا شیعه نیستند ؟ در جواب گوئیم ، این سؤال از چند بُعد جواب دارد :

اولاً ، بحث تقیه را در نظر آورید که شاید گرفتار بوده اند .

ثانیاً ، ارادت ایشان از باب فضیلت و علم و تقوای معصومین است ، ولی در بُعد ولایت پیامبر (ص) و ومنصوص بودن این اصل ، شک داشته و معتقد بر انتخابی بودن امامت هستند .

تنصیص ولایت بلا فصل  را منکر و رأی اهل حل و عقد را کافی می دانند .

اولی الامر را هر حاکم غالبی می دانند ولو به قهر و غلبه ی ظالمانه ، فلذا اطاعت از حجاج ثقفی را واجب دانسته و خروج بر یزید را خروج از دین می شمارند . و ... .

شواهد دیگری وجود دارد که نقل آنها تطویل کلام و خلاف شیوه اختصار گوئی  است .

12 سؤال مهم حول وجود نازنین پسر فاطمه (ع) حضرت مهدی (عج) مطرح است که بعضاً در کتب آورده شده و جوابهای خوبی داده شده است. ( به اعیان الشیعه سید محسن امین عاملی مراجعه کنید ) .  واما دوازده سوال :

1 _ راز طول عمر امام علیه السلام

از نطر عقل وتجربه بلامانع بوده و شواهد تاریخی در مورد معمرین آمده از آن جمله ، طول عمر حضرت خضر(ع) ، نوح (ع) ، لقمان (ع) و ... .

صراحت قرآن شریف در سوره صافات آیه 143 و 144 صحت طول عمر را بیان می دارد :

"فلو لا انه کان من المسبحین للبث فی بطنه الی یوم یبعثون "

یعنی اگر نبود استغفار حضرت یونس (ع) همانا تا قیامت زنده بود [7] . که البته زنده ماندن حضرت یونس (ع) مشروط به زنده ماندن ماهی است . پس خداوند که می تواند ماهی را تا قیامت زنده بدارد ، از امر ولی اش حضرت مهدی(ع) نا توان نیست .

سؤال : توقف حضرت یونس (ع) در بطن ماهی چقدر بود ؟

ج – 3 روز ، 7 روز ، 20 روز ، 40 روز گفته اند [8] . ولی روایت از امام باقر (ع) دارد که : قال لبث یونس فی بطن الحوت ثلاثه ایام [9] .

دکتر الکسیس کارل در کتاب انسان موجود ناشناخته بر محتمل بودن طول عمر انسان یا هر موجود زنده صحه می گذارد [10] .

شاهد دیگر بر محتمل بودن عمر طولانی ، زندن بودن شیطان در حال حاضر است که معلوم نیست شروع آن از چه زمانی بوده است . ویا حیات حضرت خضر که مورد توافق موحدین است . واصولاً از نظر طب ، مردن دلیل میخواهد ؛ زندن ماندن دلیل نمی خواهد ، اگر کسی بر مفاسد ومضار ومصالح اشیاء مسلط بوده ونفع وضرر خود را در خوردن ونوشیدن ورعایت سلامتی مراعات کند ؛ دلیلی بر مرگ ؛ غیر از اجل محتوم وجود ندارد . حدیث قدسی دارد که : " خُلقتم للبقاء لا للفناء "  البته شمول خبر ، دایره قیامت است ، لیکن شاهد ما بر سر امکان عقلی طول عمر است . .

برای اطلاعات مراجعه کنید به بحار الانوار مجلد51( معمرین تاریخ) و کشف الغمه مجلد 3 .

بعض مفسرین اهل سنت تفسیر آیه غیب در  " الذین یؤمنون بالغیب ویقیمون الصلاة " ( 3بقره ) را به امام زمان ع تسری میدهند . فخر رازی در مفاتیح الغیب گوید : " قال بعض الشیعة : المراد بالغیب المهدی المنتظر الذی وعد الله تعالی به فی القران والخبر ... " وعد الله الذین آمنوا منکم وعملو ا الصالحات لیسخلفنهم فی الارض کما استخلف الذین من قبلهم ...( نور 55) " واعلم ان تخصیص المطلق من غیر الدلیل باطل . ج2ص274

اقول : دقت کنید روی قید « ان تخصیص المطلق » مفهوم مخالف این کلام اینست که از مصادیق غیب ، غیبت امام مهدی ع است .

قندوزی حنفی در « ینابیع المؤدة » با صراحت کامل بیان میدارد که منظور از آیه امام قائم ع است . ایشان با نقل خبر طویل اعلام اسامی ائمه ع از زبان پیغمبر ص می گوید ؛ ودوازدهمین آنها " فبعده ابنه محمد یدعی بالمهدی والقائم والحجة ، فیغیب ثم یخرج ؛ فاذا خرج یملا الارض قسطاً وعدلاً بعد ما ملئت ظلماً وجوراً ؛ طوبی للمتقین علی محبتهم ، اولئک الذین وصفهم الله  فی کتابه ، فقال " فی اولئک حزب الله الا ان حزب الله هم المفلحون " مجادله 22

 

2 _ لماذا هذه الغیبة ؟  علت غیبت چیست ؟

در اخبار خاصه ، برای تعدادی از پیغمبران ، غیبت ذکر کرده اند ،مثل ، ادریس ؛صالح ؛ابراهیم ؛یوسف،موسی ع ،

شیخ صدوق در « کمال الدین وتمام النعمة » احادیث را جمع کرده است . در غیابات مصا لحی نهفته است . دلائلی راذکر کرده اند ، از جمله کلام حضرت موسی(ع) « ففرت منکم لما خِفتکم فوهب لی ربی حکماً [11] . » خوف از دشمنان است ، فراهم نبودن زمینه ی ظهور است ، آماده سازی مردم است ، نقش امتحانات بشری است که خداوند فرمود :

« حتی اذا استئیس الرسل و ظنوا انهم قد کُذبوا جاءهم لفدنا فنجّی من نشاء [12] . »

اتمام حجت است برای مدعیان دروغین که امام صادق(ع) فرمود :

« ان دولتنا آخر الدّول و لم یبق اهل بیت لهم دولة الاّ ملکوا قبلنا لئلا یقولوا اذا رأوسیدتنا اذا ملکنا سر نا مثل سیرة هولاء [13] . »

یعنی اگر ما هم بودیم همان کار را می کردیم که مهدی می کند .

قال الله عزوجل : « لیهلک من هلک عن بینه و یحیی من حیّ عن بینه [14] . » در بعض اخبار هم علت غیبت را « سری از اسرار الهی»

 گفته اند . مصلحتی از ناحیه خداست . که تا خدا نخواهد ونیاید دلیل آن مشخص نمیشود , مثل داستان وقایع خضر وموسی ع در سوره کهف . بنابراین:

« بهترین و جامعترین جواب برای سوال دوم ، مصلحت الهی است»

3 _ ما الفائدة من امام غائب ؟  فایده ی امام غائب چیست ؟

البته امام از دیدگان ما غائب بوده ، غائب بودن بمعنای عدم حضور نیست ، بلکه باب ندیدن است ونه نبودن . ملاحظه کنید وقتی جلوی چشمان خود را با دست بگیرید ؛ خورشید را با این همه عظمت نمی بینید ، ولی در عین حال خورشید هست ، وما نمی بینیم

موانع را بر داریم ؛ خورشید اهل البیت ع را خواهیم دید !

عن جابر الجعفی قال : سمعت جابر بن عبدالله الانصاری رض یقول : ان رسول الله (ص) قال : المهدی من ولدی یفتح الله به مشارق الارض و مغاربها ذاک الذی یغیب عن اولیائه غیبة لا یثبت علی القوم بامامته الاّ من امتحن الله قلبه للایمان .

فقلت : یا رسول الله هل لاولیائه الانتفاع به فی غیبته ؟

فقال : و الذی بعثنی بالحق نبیا انهم یستضیئون بنوره ، وینفعون بولایته فی غیبته کانتفاع الناس بالشمس اذا سترها سحاب . یا جابر هذا من مکنون سر الله و مخزن عِلمه فاکتمه الاعن اهله [15] .    رک : امالی صدوق ص253

یعنی در عصر غیبت مردم از نور ولایت تکوینی ایشان بهره می برند . امام (ع) واسطه در وجود ، نعمت ، هدایت و ارتزاق بندگان هستند .( انتفاع مردم از امام ع در زمان غیبت ، مثل ، بهره مندی موجودات از خورشید است ؛ زمانی که پشت ابر است )

کما قال فی الدعاء العدیلة :

« و بیمنه رزق الوری و بوجوده ثبتت الارض و السماء [16] . »

کما قال الطوسی فی تجرید الاعتقاد :

« وجوده لطف و غیبته لطف آخر وعدمه منا . » وجود امام لطف است ؛ غیبت او لطف دیگری است وعدم حضور او از ماست .

تعریف لطف :

یکی از قواعد علم کلام را قاعده ی لطف گویند و معنای آن چنین است :

« هر چیزی که مکلف را به طاعت نزدیک و از معصیت دور سازد و به حد ایجاب و الجاء نرسد و شرط قدرت هم نباشد آنرا لطف گویند [17] . »

نفع امام غائب چیست ؟

نفس معرفتنا بوجوده و امامته و عصمته و کما له نفع لنا فی اکتساب الثواب و انتظار نا عبادة نستدفع بها عظیم العقاب [18] .

و امام لطف است الامام لطف فیجب نصبه علی الله تعالی تحصیلاً للغرض [19] .در دعای روز جمعه دارد : " الذی یهتدی به المهتدون"

علامه طباطبائی در المیزان( 1/411) ذیل آیه " واذا ابتلی ابراهیم ربه بکلمات ٍ فاتمهنّ " – 124بقره – مطالب بسیار در خور توجهی ایفاد کرده که نشان از صحت اصل واسط  فیض بودن امام غائب ع  بین خالق ومخلوق است . ایشان می فرماید ؛ امام به خاطر مصاحب بودن با عالم ملکوت وداشتن ولایت تکوینی بر باطن عالم ولایت داشته واین ولایت تا اعماق قلوب وبواطن مردم کشیده شده ، از اینطریق ایشان را هدایت میکند . ( ایصال بمطلوب)

اقول : هدایت بر دو قسم است : هدایت اولی وهدایت ثانوی . نفع امام غائب برای دوستانش ؛ همان هدایت ثانوی است .

( هدایت امام امر ملکوتی است . امام بقدرت الهی دوستانش را هدایت میکند. السلام علیک الذی یهتدی به المهتدون. دعای روز جمعه )

 قال تعالی " والذین اهتدوا زادهم هدی ً واتاهم تقواهم "     محمد 17

4 _ این یعیش المهدی ؟  امام در کجا زندگی می کند ؟

اقول : مثل اینست که بگوئیم :  این یعیش الخضر ؟ خضر در کجاست ؟"لیت شعری این استقرت بک النوی بل ای ارض تقلک او ثری ابرضوی او غیرها ام ذی طوی عزیز علی ان اری الخلق ولا تری "  ( دعای ندبه )روایات اینباب دو دسته هستند ؛ 1- مدینه است 2-  نامشخص.امام صادق ع فرمود : لابد لصاحب هذا الامر من عزله ولابد فی عزلته من قوة وما بثلاثین من وحشة ً ونعم المنزل طیبة " در مدینه طیبه است وهمراه او 30نفر زندگی میکنند .( غیبت نعمانی ص188)  در دعای روز جمعه هم دارد : السلام علیک وآل بیتک الطیبین "

از مکان ثابت امام ع کسی خبر نداشته و قصه ی جزیره ی خضراءهم  که در بحار الانوار آمده است صحت ندارد .!

قدر مسلم در میان مؤمنین بوده و قوام عالم بوجود ایشان است که فرمودند :

« لو لا الحجة لساخت الارض باهلها . »  اگر نباشد ، زمین اهلش را فرو بَرد .( وبیمنه رزق الوری .بوجوده ثبت الارض والسماء)

5 _ متی یظهر ؟ چه زمانی ظهور می کند ؟

« العلم عند الله » . « هو من اسرار الله » .

هر جوابی غیر از این اقناعی است ، فقط ذات اقدس الهی ساعت ظهور را می داند و بس .درخبر دارد : کَذَبَ الوقّاتون" هرکس برای ظهور ؛ وقتی معین کند ؛ دروغگوست . امام صادق ع فرمود : انا اهل بیت لا نوقّت " ما اهل بیت زمان ظهور را معیّن نمی کنیم . ( العلم عند الله )

« فان لکل شئ مدة واجلا [20] . »سید محسن امین در اعیان الشیعه گوید:سال ظهور فرد است ؛ روز ظهوررا جمعه وعاشورا ونوروز گفته اند . از اخبار روز قیام ؛ سه روز معیّن شود : جمعه ؛ عاشورا ء ونوروز عجم .( به احتمال قوی جمع بین سه تاست )

 ابن فهد حلی در « مهذب البارع » گوید : " ان یوم النیروز هو الیوم الذی یظهر فیه قائمنا اهل البیت وولاة الامر "   ج1ص195

قال الصادق ع : " یقوم فی یوم عاشوراء ... ینادی : البیعة لله ، فتصیر الیه شیعته من اطراف الارض تطوی لهم طیا حتی یبایعوه . فیملا الله الارض عدلاً کما ملئت ظلماً وجوراً "           ارشاد مفید 2/379 ( روز قیام قائم ع , عاشوراست )

6 _ ما هو تکلیف المؤمنین فی زمن الغیبة؟ وظیفه ی مؤمنین چیست؟

1 _ عمل به وظایف شرعی ( به آیه 144آل عمران مراجعه کنید , عمل بوظیفه شرط اصلی است , رسول الله باشد ویا نباشد )

2 _ تقویت بصیرت دینی و کسب علم ودانش از طریق اهل البیت (ع)

که فرمود :

« من طلب معارفنا من غیرنا اهل البیت مساوق لانکارنا »  مستدرک سفینه 1/10

هر کس علم را از غیر کانال ما بجوید ، کانّه ما را انکار نموده است .ان الائمه (ع) کانوا ینهون الاصحاب عن الاستعجال بظهور الامام (ع) انما کانوا یأمرون و یؤکدون علی اطاعة الانسان لربه و ان یکون مستعداً لظهور الامام (ع) و ان یکون مستعداً لظهور الامام (ع) و بعبارة لغوی : مسألة الانتظار و مسألة ترقب الحکومة الحفه هذه المسألة خیر وسیلة لاِصلاح الفرد و المجتمع و اذا صلحنافقد مهدنا الطریق لظهور الامام (ع) لاِن نکون من اعوانه وانصاره [21] . یعنی ما وظیفه داریم ، مطیع خدا باشیم . عمل به وظایف و دعا برای فرج ، فرهنگ سازی و مهیا کردن زمینه ی ظهور تا بدین طریق جزء اعوان امام (ع) باشیم .تکون شخصیت انسان مرهون سه عامل است : اول – قانون وراثت   دوم – فرهنگ جامعه ( بایدها)     سوم -  محیط زندگی .( هست ها )!!!

در دعای عهد هم می خوانیم : اللهم اجعلنی من اعوانه و انصاره و الذابین عنه و المسارعین الیه [22] .

یعنی ای مؤمنین بدنبال غیر اهل بیت نروید هر چه می خواهید در خانه ی معصومین (ع) بجوئید . که در غیر آن ، هلاک می شوید

3 _ انتظار فرج که از اعظم عبادات است . " انتظار الفرج العبادة "

بقول قرآن شریف : « قل فانتظروا انّی معکم من المنتظرین [23] . »

4 _ مهمترین وظیفه مؤمنین در غیبت ؛ تهذیب نفس و ساختن محیط اجتماع وفراهم ساختن زمینه ظهور امام ع است .در یک جمله خلاصه کنیم , هدف اصلی از ارسال رسل , تهذیب ساختار جامعه است , در عصر حضور باشد ویا غیبت ولی امر . ما باید بکوشیم تا خودمان ومحیط دور وبر خود را بسازیم تا زمینه برای ظهور فراهم شود , اگرر قرار باشد که خلاف این باشد , پس چه کسی یار امام ع باشد ؟

 

7 _ ما هی الحوادث الکائنة عند ظهوره و بعد ظهوره ؟

حوادث قبل از ظهور چیست ؟  بعد از ظهور چیست ؟

قبل از ظهور :

من ذکر یخرج الدجال و السفیانی و ... که از مسلمات است . ظهور حضرت عیسی که در روایات قبل هم آمد .

قبل و بعد از ظهور هم قضیه رجعت بعضی ائمه ، پیامبر (ص) و جمعی از مخلصین را داریم که در روایات شیعی آمده است .

سؤال : آیا کشتار انسانهای فراوان توسط حضرت مهدی (ع) صحت دارد ؟

در روایت از پیامبر وارد شده که فرمود :"خُلقُه خُلقی یملاء الارض قسطاً و عدلاً "

و در جایی دیگر فرمود :

« اَشبَهُ الناس بی ِ خَلقاً و خُلقاً . » شبیه ترین افراد از نظر خُلق و خلق به پیامبر(ص) است .( شرح الاخبار 3/386)

سیره ی عملی و اخلاقی پیامبر (ص) هر آنچه بوده ، مهدی (ع) هم آن را دارد .قران در حق پیغمبر ص می فرماید :

" وما ارسلناک الا رحمة للعالمین "   انبیاء 107

همان طریقی که نبی مکرم اسلام در تبلیغ دین داشته ، مهدی ع هم همانرا اجرا میکند . البته جهاد با کفار که حتمی است !

فقط اینرا گوئیم که دانشمندان در روایات کشت و کشتار، اشکال وارد کرده و ضمن جرح راویان این اخبار ، سیره ی محبت آمیز و پر از رأفت و شفقت امام علیه السلام را مغایر با آن می دانند .در هر صورت امام ویارانش از مصادیق این آیه هستند :

" اشداء علی الکفار رحماء بینهم "   فتح 29

برای اطلاع از حوادث قبل از ظهور به کتب الغیبة طوسی ونعمانی ، رجال نجاشی ، خلاصة الاقوال ؛ اعیان الشیعه مراجعه کنید .

8 _ کم مقدار الحکومة ؟  امام (ع) چقدر حکومت می کند ؟

در روایات متفاوت ذکر شده و عدد مشخص ندارد .

کما قال الحسین (ع) :

« یملک المهدی تسعة عشر سنة [24] . » ( 19 سال )

منقول از ابی سعید الخدری ، 7 سال ، 8 سال ، 9 سال .

حدیث دیگر : یملک المهدی امر الناس سبعاً او عشراً اسعد الناس به اهل الکوفة [25] .

یعنی حکومت می کند 7 سال یا 10 سال ، خوشا به حال مردم کوفه در آن زمان .

البته بعضی علماء فرمودند : احتمالاً روزهای حکومت مهدی طولانی تر است [26] . الله اعلم



[1] - فراز هائی از زیارت حضرت صاحب الامر(ع) – مفاتیح الجنان ص 1040

[2] - و لقد فی الزبور ان الارض یرثها عبادی الصالحون

[3] - اوپانیشاد 2 / 637

[4] - باب 366

[5] - شرح نهج البلاغه جلد 10 ص 95

[6] - فتح الباری ج 6 ص 358

[7] - قال فی الکشاف : الظاهر لبثه فیه حیاً الی یوم البعث . مجلد 4 ص 62

[8] - مفاتیح الغیب الرازی 26/357 و الکشاف الزمحشری 4/62

[9] - تفسیر الصافی 4/284

[10] - انسان موجود ناشناخته ص 189

[11] - شعراء آیه 21

[12] - یوسف  110

[13] ارشاد مفید 2/385

[14] - انفال 42

[15] - ینابیع المودة 3/238

[16] - دعای عدیله مفاتیح الجنان

[17] - تجرید الاعتقاد ص 460

[18] - رسائل فی فی المفید 1/13

[19] - همان مدرک قبل

[20] - بحار 52/144

[21] - الامام مهدی  ص 36

[22] - ر.ک دعای عهد

[23] - سوره ی یونس آیه 102

[24] - ینابیع المودة 3/300

[25] - اعیان الشیعه 2/652 – غایة المرام ص 704

[26] - کشف الغمه 3/262                                      « به قسمت دوم مراجعه کنید »

+ نوشته شده در  جمعه پنجم فروردین 1390ساعت 23:1  توسط محمدرضا فروزان  | 

موعود منتظر

فعن الصادق ع: " انه یملک سبع سنین ، تطول له الایام حتی تکون السنة من سنیّه مقدار عشر سنین من سنیکم "  ارشاد مفید 2/385

 

 

9 _ کیف قیام المهدی (ع) ؟ نحوه ی قیام چگونه است ؟

براستی شمشیر است یا خیر؟ در غیبت نعمانی از امام باقر ع نقل کند که فرمود " لا یقوم القائم الا علی ...سیف قاطع بین العرب "  ص254در غیبت نعمانی دارد :وسیفه سیف رسول الله ذوالفقار یُجَرّدُ السیف علی عاتقهِ ثمانیة اشهر یَقتُلُ هَرجاً " 8ماه بی باکانه میکشد با شمشیر./309

ویا در کتاب الملاحم والفتن سید بن طاوس دارد : ولا یرکبوا الخیل الهمالیج " قائم ع با سپاهیانش قرار داد کند که بر اسبان تیزتک سوار شوند !( ص149)

 قدرتهای اتمی چه می شوند ؟ ج= از کار می افتند .مگر میشود که امام ع ویارانش با شمشیر بنجگند و دشمنا ن با بمب اتم !

به قرآن مراجه کنید ، دلیل پیروزی پیامبر (ص)را در جنگ بدر ، کمک فرشتگان می داند ." وانزل جنود لم تروها " 27( النصر بالرعب)

خداوند مهدی را به توسط نیروهای غیبی کمک می رساند .قائم ع با سپاهیانش شمشیر میدهد " ولا یعطیها الا السیف " ( غیبت نعمانی ص320)

و غیر از این هم نمی شود ، باید سلاحهای اتمی از کار افتاده و جنگ شمشیر باشد ، قضیه شهادت در رکاب آقا ، بدون این میسّر نیست . اگر قرار باشد سلاح اتمی کاربرد داشته باشد ، قدرتهای ظالم ؛خاک سرزمین وحی را در روز ظهور بر باد می دهند .

« فاخرجنی من قبری مؤتزراً کفنی  شاهراً سیفی مجرداً قناتی ملبیاً دعوة الداعی فی الحاضر و البادی [1] . » دعای عهد امام ع

یعنی مرا از قبر بیرون آور ، در حالی که کفن بر دوش دارم ، شمشیرم برهنه وآماده و لبیک گویان دعوتش را اجابت کنم .

ملاحظه کنید ، تمام پیامبران با معجزه آمدند و پیروز شدند مثل حضرت موسی (ع) ، حضرت عیسی(ع) نسوختن حضرت ابراهیم (ع) که خداوند فرمود :

« یا نار کونی برداً وسلاماً علی ابراهیم [2] . »

اگر امر« سرد باش » نمی آمد که حضرت سوخته بود .

اگررود نیل شکافته نمی شد که حضرت موسی (ع) و یاران کشته می شدند .

اگر حضرت علی (ع) در شب هجرت بر جای پیامبر (ص) نمی خوابید که مشرکین او را کشته بودند و ... .ویا داستان غار !

در روایت نقل شده است که :  « اتی امر الله فلا تستعجلوه ؛ فقال :

فقال : هو امرنا امر الله عزوجل اَلا تستعجل به حتی یؤیده ثلاثه اجناد : الملائکة والمؤمنین والرعب .

سپاه امام را سه گروه تشکیل میدهند: فرشتگان ؛ مومنین و رعب ( النصر بالرعب  ) .

و خروجه کخروج رسول الله (ص) .در دعای روز جمعه دارد : " وقتل الکافرین بسیفک"  حکایت از جنگ با شمشیر میکند .

قال الصادق (ع) :

اذا قام القائم صلوات الله علیه نزلت ملائکة بدر و هم خمسة آلاف [3] .

10 _ کیف عاقبته ؟  سرانجام امام (ع) چه می شود ؟

قال الرضا ع : «والله ما منا الا مقتول شهید »   امالی صدوق 120

بر این اساس ، شهادت حضرت حجت (ع) مبرهن است .

البته اتصال شهادت ایشان به دولة حقّه و یا به قیامت کبری محل بحث است .

سؤال – رجعت چیست ؟

قال الصدوق فی اعتقاداتُنا :

اعتقادنا فی الرجعة انها حق و قد قال الله عزوجل فی کتابه العزیز ، الم تر الی الذین خرجوا من دیارهم و هم اُلوف حَذَر الموت فقال سهم الله موتوا ثم احیاهُم . بقره آیه 243 .ویا آیه " ویوم نحشر من کل امة فوجاً ممن یکذب بایاتنا فهم یوزعون " نمل 83

یکی از معتقدات شیعه ، اعتقاد به رجعت معصومین علیهم السلام است . آیات قرانی هم بر آن دلالت دارد. اخباراین باب هم متواتر است . مثل خبر منقول در بحار 53/115 :

ما ورد عنهم صلوات الله علیهم فیما تقدم من ان الحسین بن علی ع هو الذی یُغسّل المهدی ویحکم بعده فی الدنیا ما شاء الله ..."  

امام حسین ع ؛ مهدی ع را غسل داده وبعد از او حکومت طولانی دارند .

در زیارت وارث می خوانیم :" وبایابکم موقن " ما به رجعت شما ایمان داریم .در زیارت جامعه کبیره هم دارد : " معترف بکم ؛ مؤمن بایابکم " ای : معتقد برجوعکم فی الدنیا لاعلاء الدین والانتقام من الکافرین والمنافقین ..." زیارت جامعه کبیره

اخبار ما رجعت را دو قسم دانند ؛ رجعت مومنین خالص وکافر محض -    ورجعت معصومین ع .

قال المفید : " والرجعة عندنا تختص بمن محض الایمان ومحض الکفر ، دون ما سوی هذین الفریقین "   المسائل السرویة ص35

قال النبی ص : " کلما کان فی الامم السالفة تکون مثله فی هذا الامة حذو النعل بالنعل والقذة بالقذة " ( اشاره به آیه 243بقره است )

آیه 51 غافر : " انا لننصر رسلنا والذین آمنو ا فی الحیاة الدنیا" در حق رجعت است . وهو فی الرجعة اذا ارجع رسول الله والائمة ع  

قال الصادق ع :" لیس منا من لم یؤمن بکرتنا " از ما نیست کسی که به رجعت ما اعتقاد نداشته باشد .

آیه 95 انبیاء از بهترین ادله رجعت است " وحرامٌ علی قریة اهلکنا ها انهم لا یرجعون " قال الباقر ع : لا یرجعون فی الرجعة " تفسیر قمی 1/25

در مذهب مسیحیت هم بر رجعت مومنین وحضرت عیسی ع آیاتی وجود دارد . در انجیل متی فصل 27آیه 52و53می گوید:

" .قبرها باز شدند بسیاری از مقدسین خدا که مرده بودند زنده شدند وبعد از زنده شدن عیسی از قبرستان به اورشلیم رفتند وبسیاری ایشان را دیدند "

در انجیل متی فصل 28آیه 9 ویوحنا 3/23 ؛ رجعت عیسی ع را بعد از مصلوب شدن بیان میکنند .

در انجیل یوحنا فصل 12 آیه 10گوید ؛« الیعازر» هم رجعت داشت .

سوال : آیا رجعت با همین بدن عنصری است ؟ ج= اشخاصی مثل فیض کاشانی معتقدند ؛ رجعتی که در آینده خواهد شد نه این است که مرده ها از قبر زنده میشوند ؛ بلکه معنایش اینست که عده ای از ارواح در یک وضع خاصه در این دنیا ظاهر میشوند .

 ( منظورشان روح در قالب مثالی است )

11 _ راز جمله ی یُصلح الله فی لیلة واحدة چیست ؟

 خداوند امر او را در یک شب سامان می بخشد .یعنی مقدمات ظهور امام ع در یک شب فراهم میشود .

فرمودند : « و هو قائمنا اهل البیت یُصلحه الله تعالی امره فی لیلة واحدة [4] »

قال رسول الله ص : " المهدی منا اهل البیت یصلحه الله فی لیلة واحدة "   شرح الاخبار مغربی 3/384

معنای اصلاح امر دریک شب چیست ؟

طبری شیعی در شرح « یصلحه الله فی لیلة واحدة » گوید " یجمعهم الله الی مکة فی لیلة واحدة وهی لیلة الجمعة "   دلائل الامامة ص560

" امر امامت ظهور عینی و فعلی می یابد [5] "

معنای دیگری برای آن گفته اند :

معنای یصلحه الله فی لیلة یعنی حوائجه [6] .

اقول : گردآمدن یاران اولیه ،313 نفر است .

قال الله عزوجل : فاستبقوا الخیرات این ما تکونوا یأت بِکُم الله جمیعاً [7] . آیه 148 سوره بقره

در روایات آیه را بر یاران اولیه امام تأویل کرده اند . [ 313 نفر  رک : تفسیر عیاشی 1/65ح 117]

و ایضاً : ولئن اَخّدنا عنهم العذاب الی امةٍ معدودة . هود آیه 8

امة معدوده را هم یاران اولیه امام که همانا 313 نفر است گرفته اند .

کما قال فی مکیال المکارم :

یصلح الله تعالی امره فی لیلة واحدة فیجمع له فیها اَوانه من اَقاصی البلاد [8] .

در روایت هم وارد است که بین رکن ومقام ابراهیم با امام بیعت می کنند . نتیجه می گیریم که منظور از اصلاح یک شب ، بیعت یاران و فعلیت یافتن شروع حرکت ایشان است .

نقل آراء مفسرین در مورد آیه 148 بقره : فاستبقوا الخیرات ... :

مرحوم طبرسی در مجمع البیان حدیثی را نقل می کند ، که :

« قال الرضا (ع) : ان لو قام قائمنا لیجمع الله جمیع شیعتنا من جمیع البلدان [9] . »

و ایضاً در تفسیر جوامع الجامع می گوید ، آیه در حق اصحاب مهدی است [10] .

مرحوم صافی در تفسیر صافی حدیثی از امام صادق (ع) نقل می کند :

و قال الصادق (ع) :

لقد نزلت هذه الآیة فی اصحاب القائم و انهم المفتقدون من فرشهم لیلاً فیصبحون بمکة و بعضهم یسیر فی السحاب نهاراً [11] .

اعنی : اصحاب اولیه امام [ 313 نفر هستند ] عده ای شب از بستر خواب در یک لحظه مفقود شده و صبح خود را در مکه می بینند و عده ای دیگر بر ابرها سوار شده و در روز می روند . که البته عده ی ابر سوار با فضیلتر هستند .

فی کنز الدقائق :

« فاذا اجتمعت له هذه العدة من اهل الاخلاص اظهر الله امره [12] . »

اقول : العدة ای : 313 نفر . در ادامه می فرماید : فان اکمل له العقد و عشرة آلاف رجل خرج باذن الله .

قال الصادق (ع) : انتم افضل من اصحاب القائم و ذلک انکم تمسون و تصبحون خائفین علی امامکم وعلی انفسکم من ائمه الجور [13]

یعنی شما از اصحاب قائم بهتر هستید ، زیرا هر صبح و شام ترسان از ائمه جور هستید . بر خود و امامتان بیم دارید .

 (در تقیه بسر می برید .)

البته حدیث اشاره به دوران بنی امیه دارد که اختناق شدید حاکم بوده و یاران امام صادق علیه السلام قدرت اظهار وجود نداشته اند .

12 _ فی انه هل بعد دولة المهدی دولة ام لا ؟

آیا بعد از دولت امام زمان (ع) دولتی دیگر می آید یا خیر ؟

قال الصادق علیه السلام :

لِکُل اُناسٍ دولة ٌ ترقبونها وَ دُولَتُنا فی آخِر الدَّهر تَظهر .

 یعنی : برای همه دولتی هست و دولت ما در آخر زمانِ باطل ظهور می کند . قبل از هر چیز جا دارد که فرق ظهور امام (ع) و خروج او را بیان داریم .

ظهور عبارت از اعلام آمدن سید و مولایمان امام زمان (ع) و گرد آمدن یاران او به گرد ایشان و رساندن خبر به گوش جهانیان است .

و خروج عبارت از حرکت جهادی آن بزرگوار و یاران او برای گرفتن انتقام از ظالمین و برپائی حکومت الله .

شیخ حرعاملی در خاتمه ی کتاب الایقاظ من الهجعه بالبرهان علی الرجعة باب حادی عشر ، بحث مستوفی حول این سؤال مطرح نموده و جواب وافی داده اند.

ایشان در نقلی از شیخ طوسی گوید : بعد از امام دوازدهم ، دوازده مهدی از فرزندان امام حسین (ع) می باشند .

قال الصادق (ع) : یا ابا حمزة اِن منا بعد القائم اثنی عشر مهدیاً من ولد الحسین (ع) [14] .

همو در نقل دیگری از اعلام الوری چنین آورد :

قد جائت الروایة الصحیحة انه لیس بعد دولة المهدی (ع) دولة الاّ ماورد من قیام ولده مقامه [15] .

یعنی دولت بعد از دولت مهدی (ع) را نفی می کند .

و قال المفید فی الارشاد : لیس بعد دولة القائم لاحد دولة [16] .

و قال فی کتاب الصراط المستقیم :

لیس بعد المهدی (ع) دولة واردة الّا فی روایة شاذة من قیام اولاده من بعده [17] .

حرعاملی وفات حضرت مهدی (ع) را به 40 روز قبل از قیامت می داند . ودر آن 40 روز هم دیگر تکلیفی وجود ندارد که زمین حجت خدا را نیاز داشته باشد .

پس نتیجه می گیریم بعد از دولت  مهدی (ع) در مرحله دوم حکومت ایشان  دولتی نیست .

اما جمع بین رجعت و عدم دولت را چنین گویند :

« و خامسها ان یکون المراد لیس بعد دولة المهدی (ع) دولة مبتدءة فلا ینا فی الرجعة لا نها دولة ثانیة و الاربعون یوماً یحتمل کونها فاصلة بین الدولتین [18] "

یعنی رجعت دولت ابتدائی نیست که نقض کلام شود ، بلکه دولت دومی است . پس منافات ندارد .

« وسادسها ان یکون المراد بموت المهدی (ع) الذی لا یتأخر القیامة الا اَربعین یوماً الموت الثانی بعد رجعة علیه السلام . و قد ذکر بعضی المحققین من المعاصرین و او رد احادیث متعددة دالة علی رجعته (ع). والله اعلم

یعنی مراد از مرگ مهدی که چهل روز قبل از قیامت است . مردن دوباره باشد که در روایات نقل است .

مهدی (ع) هم رجعت دوباره دارند .

ایشان خبر دیگری را نقل می کند که حسین(ع) برمی گردد و پس از وفات حضرت مهدی وی را غسل می دهد.

« رجعة الحسین (ع) عند وفاة المهدی (ع) لیغسله [19] .

درمجلد 53 بحار و مجلد دوم اعلام الوری و سوم کشف الغمه مطالبی در این خصوص وارد شده است .

سوال : آیا در میان یاران مهدی زن وجود دارد ؟ ج= عیاشی در تفسیر خود خبری را مبنی بر وجود پنجاه زن در میان یاران قائم علیه السلام اشاره دارد . ایشان خبر را از جابر جعفی ، از امام باقر ع نقل میکند:

"وروی ان بینهم فیهم خمسون امراة یجتمعون بمکة "

                                 تفسیر عیاشی ج1ص65 حدیث 117. علامه سید محسن امین عاملی در « اعیان الشیعه » این خبر را از تفسیر عیاشی نقل میکند .( ترجمه مهدی ع ص237)

دیگران هم که در کتب خویش از 50زن بعنوان یار مهدی ع ، ذکری بمیان آورده اند , از تفسیر عیاشی گرفته اند .( ظاهراً اولین نفر جناب عیاشی است که خبر را امام باقر ع نقل کرده است ( خبر طویل است) عیاشی این خبر را در ذیل آیه 148بقره : " اینما تکونوا یات بکم الله جمیعا" می آورد ؛ سایر مفسرین شیعی ، چنین کاری نکرده اند .

در تفسیر کنز الدقائق مشهدی که روایات مربوط به آیات را نقل میکند ؛ حدیث را می آورد ، ولی می گوید ، یاران مهدی ع 313نفر مرد هستند .( زنی در کار نیست ) . در کافی ج8ص313هم 313نفر مرد می گوید ."اصحاب القائم الثلاثمائة والبضعة عشر رجلاً " ودر غیبت نعمانی ص282می نویسد : " فیجمع الله علیه اصحابه ثلاثمائة وثلاثة عشر رجلاً " .

شیخ مفید هم در « الاختصاص» می نویسد :" 313نفر مرد "   ص257.

بنابر این وجود 50نفر زن در میان یاران اولیه قائم ع ، ثابت شده نیست .

از علامات ظهور :

علامه سید محسن امین عاملی در کتاب اعیان الشیعه ؛ قسمت ترجمه المهدی ع , 69 نشانه برای زمان ظهور امام قائم ع بر میشمارد.

که از آنجمله اینها هستند : " خروج ستین کذاباً کلهم یقول انا نبی ٌ " 60نفر خروج کرده وادعای پیغمبری دارند .

برای صحت خبر همین بس که بزرگان در کتب خویش آنرا نقل کرده اند , من جمله : ارشاد مفید 2/371؛ غیبت طوسی /434؛ المستجاد علامه /257؛ انوار البهیة قمی /379؛ اعلام الوری طبرسی 2/279؛ کشف الغمه اربلی 3/257 و....

ویکی دیگر از علائم قبل ظهور قائم ع , خروج نفس زکیه وکشته شدن اوست .بین قتل او خروج امام ع 15 شب فاصله است .

« لیس بین قیام القائم ع وقتل النفس الزکیة اکثر من خمس عشرة لیلة "        ارشاد مفید 2/372-374

و " خروج اثنی عشر من بنی هاشم کلهم یدعوا الی نفسه " 12نفر از سادات هاشمی قیام کرده ومردم را بسوی خودشان دعوت میکنند .

و" قول اثنی عشر رجلاً انهم راوه "  12نفر ادعا میکنند که امام زمان ع را می بینند . « فیکذبوهم» آنها را تکذیب کنید .

. " خروج السفیانی والخراسانی والیمانی " در یک وهمزمان سه نفر خروج میکندد : سفیانی و سید خراسانی ویما نی " .عن الباقر ع " السفیانی والقائم فی سنة واحدة " در روایات دارد که خروج سفیانی امری محتوم – حتمی – است .

 والله انه لمن المحتوم الذی لابد منه "

حتی دارند که در یک روز واحد هم هستند . یکون فی سنة واحدة فی شهر واحد فی یوم واحد "

خروج یما نی قبل از سفیانی است . تدل بعض الروایات علی ان خروج الیمانی قبل خروج السفیانی " واما الیمانی فیکون خروج من الیمن "سوال : جناب یمانی از یاران امام ع است ویا از دشمنان ؟جواب : ظاهراً از یاران امام ع ودعوت کنندگان بسوی اوست .

قال الصادق ع : الیمانی والسفیانی کفر سی رهان " یمانی وسفیانی همچون دو اسب مسابقه  بسرعت بسوی اهداف خود میروند . ( غیبت نعمانی ص305)

ودر روایت دیگری فرمود: " ولیس فی الرایات اهدی من رایة الیمانی ؛ هی رایة هدی لانّه یدعو الی صاحبکم , فانهض الیه فان رایته رایة هدی , ولا یحل لمسلم ان یلتوی علیه ؛ فمن فعل ذلک فهو من اهل النار ؛ لانه یدعو الی الحق والی طریق مستقیم " ( همان مدرک قبل ) از این خبر مشخص میشود که جناب یمانی از یاران امام قائم ع است . ( بر مسلمان حلال نیست بر یمانی «التوی » داشته باشد , یعنی بر او تکبر بورزد , عصیان کند !

واما الخراسانی فیخرج من خراسان ؛ وفی بعض الروایات من المشرق "

« اخباری در باب سید خراسانی »

سید بن طاوس در کتاب « الملاحم والفتن » می نویسد : عن جابر عن الباقرع قال :" یخرج شاب من بنی هاشم بکفه الیمنی خُمال ویاتی من خراسان "

در نقل دیگری دارد که : بکفه الیمنی خالاً ..."     ص53

وعن ابراهیم جعفر محمد بن علی ع قال : یخرج شاب من بنی هاشم ، بکفه الیمنی خال ، من خراسان ؛

 برایات سود بین یدیه شعیب بن صالح  یقاتل اصحاب السفیانی فیهزهم "

   عقد الدرر ص128 -  یوسف بن یحیی بن علی المقدسی الشافعی .( فی کفه الیسری خال .کنز العمال 14/588 والفتن مروزی 1/197) واما راجع به سردار سید خراسانی ؛ یعنی , شعیب بن صالح ؛ گویند که او مردی است کوتاه قامت , خفیف اللحیة من اهل الری وانهما یسلمان الرایة الی الامام المهدی ع .  ( عصر ظهور ص28)وایضاً گویند : یخرج بالری رجل ربعة اسمر ، مولی بنی تمیم ؛ کوسج یقال له شعیب بن صالح . وایضاً گویند : انه من اهل سمرقند التی هی الان تحت الاتحتلال الروس ؛ ولکن اکثر الروایات تذکر انه من اهل الری "     ( عصر ظهور کورانی ص243) سوال : سفیانی کیست ؟ جواب : فردی ظاهر اصلاح ولی در باطن بسیار پلید , 6ماه با مردم میجنگد و9ماه حکومت میکند ؛ با لشکری جرّار بطرف مدینه حمله میکند ودر بیابان اطرف مدینه با سپاهیانش در زمین فرو میروند « وخسف بالبیداء » در روایات همین است . این مطلب مورد توافق فریقین است .(رک: ینابع الموده 3/273و کشاف زمخشری 3/593و مجمع البیان20/293و تبیان طوسی 8/410و غیبت نعمانی /305و جامع البیان طبری 22/129و تفسیر القرطبی 14/314و الدر المنثور 5/240 وکتاب الفتن ص203) در ذیل آیه " فلا فوت "   31 سوره سباء

آیت الله شیخ علی کورانی عاملی در کتاب وزین « عصر ظهور » می نویسد :

ان ظهور المهدی ع ثابت وقطعی ؛ فهو عندنا من اصول مذهبنا ؛ وهو عند الفریقین من وعدالله عزوجل علی لسان الصادق الامین ع واهل بیته الطاهرین ع [...] ولکن تمهیدهم المنصوص علیه بنحو قطعی یبدا بظهور الشخصیتین الموعودتین فیهم : السید الخراسانی ؛ وقائد قواته شعیب بن صالح ؛ ووقت ظهور هذین الرجلین بحسب مصادرنا الشیعة مقارن لخروج السفیانی والیمانی ؛ وبحسب المصادر السنیة یکون بین ظهورهما وبین

ان یسلما الرایة الی المهدی اثنان وسبعون شهراً , ای ست سنوات "        ص234

شیخ علی کورانی در جای دیگری گوید : والحدیث یدل علی انه یکون سید من ذریة اهل البیت ع یحکم قبل ظهور المهدی ع ویمهد لدولته ؛ ویوجه الناس الی التقوی ؛ یشیر بالتقی ویعمل بالهدی "  ای : علی حسب احکام الاسلام ؛ ولا یاخذ فی حکمه الرشا"    ص208

حضرت علی ع در خطبه ای مفصل , علائم قبل از ظهور را بیان داشته اند . به بحار ج52ص192 مراجعه کنید .

همین خطبه در کمال الدین صدوق ص526و مختصر البصائر ص31 و خرائج قطب راوندی ج3ص1134 وارد شده است . خطبه حاوی نکات بسیار رفیع المنزلتی است که خواندن آن بر هر معتقد بولایتی حتم است .

واما در خصوص «تعیّن » روز قیام سه قول وجود دارد : 1- روز نوروز ؛ که در خبر معلی بن خنیس از امام صادق ع نقل شده وبزرگان فقه شیعی در قسمت اغسال مستحبی از آن روایت استفاده کرده اند . فرمود: ما من یوم النیروز الا ونتوقع فیه الفرج ..."

2= روز عاشورا ؛ قال الصادق ع : یوم القائم یوم عاشورا ء " وایضاً قال الباقرع: " یخرج القائم ع یوم السبت یوم عاشوراء الیوم الذی قتل فیه الحسین ع "      بحار الانوار مجلسی 52/285و غیبت نعمانی ص282 و خرائج قطب راوندی 1/254

در خبری هم دارد : ینادی باسم القائم فی یوم ست وعشرین من شهر رمضان ویقوم فی یوم عاشوراء "     مصادر قبل

یعنی در روز 26 رمضان بشارت ظهور از آسمان بگوش جهانیان میرسد وامام ع در روز عاشورا قیام میکند . گویند روز شنبه ومصادف با دهم محرم است .      خرائج قطب 3/1159  وبحار 52/290

3- روز حمعه , روز قیام قائم است . یخرج قائمنا اهل البیت یوم الجمعة " (بحار 52/279) ویا در دعای روز جمعه می خوانیم :

"وهذا یوم الجمعه وهو یومک المتوقع فیه ظهورک والفرج فیه للمومنین علی یدیک وقتل الکافرین بسیفک "   مفاتیح الجنان ص97

و ختامه مسک :

اللهم انا نرغب الیک فی دولةٍ کریمة تعزبها الاسلام و اهله و تذل بها النفاق و اهله و تجعلنا فیها من الدعاة الی طاعتک و القادة الی سبیلک و ترزقنا بها کرامة الدنیا و الآخره .

اللهم انا نشکوا الیک فَقد نبینا و غیبة و لینا و کثرة عدونا و قلة عددنا و شدة الفتن بنا و تظاهر الزمان علینا فصل علی محمد و آل محمد [20] .                       ( مکتب القران فجر بروجرد – محمد رضا فروزان 29/5/89- 09369319570)



[1] - احزاب آیه 9

[2] - سوره انبیا آیه 69

[3] - الغیبة النعمانی ص 251

[4] - کمال الدین الصدوق ص 317

[5] - مناقب آل ابی طالب 1/252

[6] - الغیبة ص 42

[7] - قال : نزلت فی القائم و اصحابه یجتمعون علی غیر میعاد . ( اسباب النزول ص 19 )

[8] - مکیال المکارم 1/169

[9] - مجمع البیان 1/426

[10] - تفسیر جوامع الجامع 1/204

[11] - تفسیر الصافی 1/201

[12] - تفسیر کنز الدقائق

[13] - اختصاص مفید ص 21

[14] - الایقاظ ص 394

[15] - الایقاظ ص 396

[16] - الایقاظ ص 397  –  الارشاد  2/387

[17] - الایقاظ ص 397  –  الصراط  2/254

[18] - الایقاظ ص 400

[19] - الایقاظ ص 404

[20] - مفاتیح الجنان – دعای افتتاح

+ نوشته شده در  جمعه پنجم فروردین 1390ساعت 23:0  توسط محمدرضا فروزان  |